Mbi 30 shtete evropiane kanë ndërmarrë reforma ligjore dhe institucionale për të luftuar zvarritjen e proceseve gjyqësore, pas vendimeve të marra ndër vite nga Gjykata Europiane e tё Drejtave tё Njeriut lidhur me shkeljen e së drejtës për një gjykim brenda një afati të arsyeshëm.
Kjo evidentohet në një fletë-informuese tematike të publikuar nga Kёshilli i Europёs Council of Europe, përmes Departamentit për Ekzekutimin e Vendimeve të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.
Dokumenti analizon masat e marra nga shtetet anëtare për garantimin e nenit 6 të KEDNJ, qё parashikon të drejtën e çdo personi për një proces gjyqësor brenda një afati të arsyeshëm.
Sipas raportit, vonesat e tepërta në procedurat gjyqësore mund të kenë pasoja serioze për qytetarët, duke cenuar jo vetëm të drejtat individuale, por edhe besimin e publikut te sistemi i drejtësisë.
Reforma ligjore, digjitalizim dhe kompensim për qytetarët
Raporti evidenton një gamë të gjerë masash të ndërmarra nga vendet evropiane, duke përfshirë reforma ligjore, përmirësimin e administrimit të gjykatave, modernizimin e sistemeve të menaxhimit të çështjeve, përdorimin e mekanizmave alternative të zgjidhjes së mosmarrëveshjeve dhe krijimin e mjeteve efektive të kompensimit për personat e dëmtuar nga vonesat.
Ndërkohë, Komisioni Europian pёr Efiҫiencёn e Gjyqёsorit vazhdon të mbështesë shtetet anëtare me ekspertizë teknike dhe rekomandime konkrete për përmirësimin e funksionimit të sistemeve gjyqësore.
Austria vendosi kufi trevjeçar për hetimet penale
Një nga shembujt më interesantë është ai i Austria, e cila në vitin 2015 ndryshoi Kodin e Procedurës Penale për të kufizuar kohëzgjatjen e hetimeve standarde në maksimum tre vjet.
Çdo zgjatje përtej këtij afati kërkon miratim gjyqësor dhe justifikim të posaçëm nga prokuroria.
Belgjika dhe lufta kundër dosjeve të prapambetura
Në Belgjikё, autoritetet ndërmorën reforma për të ulur numrin e dosjeve të akumuluara në Këshillin e Shtetit. Masat përfshinë zgjerimin e përdorimit të gjyqtarëve të vetëm, krijimin e një institucioni të specializuar për çështjet e të huajve dhe vendosjen e mekanizmave për kompensimin financiar të qytetarëve që përballen me procese të tejzgjatura.
Finlanda detyron administratën të japë afate
Në Finlandё, ndryshimet ligjore të vitit 2013 detyruan organet administrative që, me kërkesë të palëve, të japin një vlerësim zyrtar për kohën e nevojshme të shqyrtimit të ankimeve administrative.
Qëllimi ishte rritja e transparencës dhe parashikueshmërisë së procedurave.
Italia vendos objektiva konkrete për uljen e stokut të çështjeve
Ndërkohë, Italia ka ndërmarrë një nga programet më të gjera të reformimit të sistemit gjyqësor. Autoritetet italiane kanë digjitalizuar plotësisht gjykatat administrative dhe kanë vendosur si objektiv reduktimin me 70% të stokut të çështjeve të prapambetura.
Po ashtu, në vitin 2022 u reformuan procedurat e falimentimit duke vendosur afate të përgjithshme kohore për përfundimin e tyre, ndërsa në vitin 2017 u kufizuan disa rrugë ankimi për të shmangur zgjatjen e panevojshme të proceseve penale.
Raporti i Këshillit të Evropës vlerëson se lufta kundër zvarritjes së proceseve gjyqësore mbetet një nga sfidat më të mëdha të sistemeve evropiane të drejtësisë, ndërsa shtetet inkurajohen të vazhdojnë reformat për të garantuar një drejtësi më të shpejtë dhe më efektive për qytetarët.
Po Shqipёria?
Ky raport merr një rëndësi të veçantë edhe për Shqipërinë, ku zvarritja e proceseve gjyqësore vazhdon të mbetet një nga problemet më serioze të sistemit të drejtësisë. Qytetarët shqiptarë përballen me procese që zgjasin me vite, si në çështjet civile, administrative ashtu edhe në ato penale, ndërsa stoku i dosjeve të pashqyrtuara mbetet i lartë pavarësisht reformës në drejtësi.
Shembujt e vendeve evropiane të paraqitur nga Këshilli i Evropës tregojnë se reduktimi i vonesave nuk arrihet vetëm përmes shtimit të gjyqtarëve, por kërkon afate ligjore të qarta, digjitalizim të plotë të proceseve, menaxhim më efikas të dosjeve dhe mekanizma realë përgjegjësie për institucionet që shkaktojnë vonesa.
Garantimi i një drejtësie të shpejtë dhe efektive mbetet një nga sfidat kryesore që Shqipëria duhet të adresojë për të forcuar besimin e qytetarëve te shteti i së drejtës.
