Hungaria ka vendosur të hapë për publikun dosjet e policisë sekrete të periudhës komuniste, duke zbuluar rreth 60 mijë emra të personave që figurojnë në dokumentet e shërbimeve të sigurimit të shtetit. Vendimi, i marrë 36 vjet pas rënies së regjimit komunist, pritet të nxjerrë në dritë të vërteta të fshehura për dekada, përfshirë raste të qytetarëve që raportonin tek autoritetet për miqtë, kolegët dhe madje edhe familjarët e tyre.
Dokumentet u bënë publike të mërkurën, më 4 nëntor, përmes një baze të dhënash në internet, ku qytetarët mund të kërkojnë emra dhe informacione mbi veprimtarinë e ish-shërbimeve sekrete.
Kryeministri hungarez Peter Magyar e cilësoi këtë hap si përmbushjen e një premtimi historik, që ishte bërë që në kohën e kalimit të vendit nga komunizmi në demokraci.
“Pas 36 vjetësh, më në fund po përmbushim një nga premtimet kryesore të ndryshimit të regjimit në vitin 1990, një premtim që më pas u mohua dhe për të cilin u gënjye”, deklaroi Magyar gjatë një konference për shtyp në selinë e arkivave të sigurimit të shtetit.
Kryeministri, i cili erdhi në pushtet në prill pas largimit të Viktor Orbanit, kishte premtuar se do t’u jepte qytetarëve akses të pakufizuar në dokumentet e ish-policisë sekrete. Sipas tij, në bazën e re të të dhënave janë publikuar rreth 60 mijë emra, ndërsa një grup tjetër dokumentesh pritet të bëhet i disponueshëm deri në shkurt.
Megjithatë, Magyar paralajmëroi se hapja e dosjeve mund të jetë një përvojë e dhimbshme për shumë familje hungareze.
“U kërkoj të gjithëve që ta trajtojnë këtë publikim të vonuar të dokumenteve me dinjitet dhe humanizëm, pasi shumë familje tani do të përballen me informacione të vështira, shpesh të lidhura me një pjesëtar të familjes që nuk jeton më”, u shpreh ai.
“Është e pamundur të përpunosh një traumë pa diskutuar dhe pa bërë pyetje”, shtoi kryeministri.
Hungaria jetoi nën regjimin komunist njëpartiak nga viti 1949 deri në vitin 1989. Gjatë kësaj periudhe, policia sekrete përdorte një rrjet të gjerë informatorësh për të mbikëqyrur popullsinë dhe për të identifikuar personat që konsideroheshin kundërshtarë të pushtetit.
Ashtu si në vende të tjera të Europës Lindore, informatorët shpesh rekrutoheshin për të raportuar mbi aktivitetet, bisedat dhe bindjet politike të njerëzve që kishin pranë.
Në shumë raste, bashkëpunimi me shërbimet sekrete nuk ishte vullnetar. Qytetarë të ndryshëm detyroheshin ose viheshin nën presion për të dhënë informacione mbi kolegët, miqtë dhe të afërmit.
Sipas vlerësimeve të arkivave hungareze, gjatë regjimit komunist janë rekrutuar rreth 150 mijë informatorë. Megjithatë, dokumentet për afërsisht dy të tretat e tyre nuk ekzistojnë më.
Një pjesë e dosjeve u shkatërruan gjatë kryengritjes antisovjetike të vitit 1956, ndërsa të tjera u fshehën gjatë kalimit drejt demokracisë. Dyshohet gjithashtu se disa dokumente janë transferuar në Moskë.
Përpjekjet për hapjen e arkivave kishin nisur pas rënies së komunizmit, por ishin penguar vazhdimisht. Kritikët kanë akuzuar qeveritë e njëpasnjëshme se nuk kishin vullnetin politik për të zbuluar dokumente që mund të përfshinin edhe figura të njohura publike.
Përpara publikimit të dokumenteve, në Hungari kishin qarkulluar edhe zëra se ish-kryeministri Viktor Orban mund të kishte qenë informator i shërbimeve sekrete komuniste. Megjithatë, emri i tij nuk rezultoi në bazën digjitale të të dhënave të publikuar të mërkurën.
Vetë Orban deklaroi një ditë më parë se shërbimet sekrete komuniste kishin tentuar ta rekrutonin gjatë shërbimit ushtarak, por ai kishte refuzuar të bashkëpunonte.
Hapja e dosjeve shënon një moment të rëndësishëm në përballjen e Hungarisë me të kaluarën komuniste. Për shumë qytetarë, ajo mund të sjellë përgjigje për pyetje të mbetura pa zgjidhje prej dekadash, por edhe zbulime të dhimbshme për njerëzit që dikur i kishin besuar.
