“Kthimi i parave nuk e zhduk dëmin”, deklaroi Prokuroria Publike Evropiane.
Zyra e Prokurorit Publik Evropian (EPPO) ka apeluar vendimin e një gjykate greke, e cila shpalli të pafajshme një fermere që kishte kthyer fondet e Bashkimit Evropian të përfituara në mënyrë të paligjshme, në një çështje që lidhet me një skemë mashtrimi miliona eurosh me subvencionet bujqësore të Bashkimit Evropian, e cila ka tronditur Greqinë.
Të mërkurën, një gjykatë në Athinë dënoi 57 nga 58 të pandehurit me dënime me burg nga një deri në tre vjet, të pezulluara me kusht, pasi i shpalli fajtorë për përfitimin e paligjshëm të subvencioneve bujqësore nga Rezerva Kombëtare e Politikës së Përbashkët Bujqësore (CAP), një fond i krijuar për fermerët e rinj dhe ata që nisin aktivitetin bujqësor. Hetimi përfshin gjithashtu edhe OPEKEPE-n, ish-agjencinë greke përgjegjëse për administrimin dhe pagesën e fondeve të CAP.
Megjithatë, gjykata shpalli të pafajshme një fermere nga Kreta, pasi pranoi argumentin e saj se përgjegjësia penale ishte shuar, për shkak se ajo kishte kthyer, së bashku me interesat, shumën e përfituar në mënyrë të paligjshme, rreth 30.000 euro.
Nga OPEKEPE në IPARD: A do të ketë ndonjëherë përgjegjësi penale për abuzimin me fondet bujqësore edhe në Shqipëri?
Vendimi i fundit i Gjykatës së Athinës dhe ankimi i menjëhershëm i Zyrës së Prokurorit Publik Evropian (EPPO) shënojnë një moment me rëndësi të veçantë për mbrojtjen e interesave financiare të Bashkimit Evropian. Mesazhi i EPPO-së është i qartë: kthimi i parave nuk e fshin dëmin e shkaktuar ndaj buxhetit publik evropian. Fondet e shpërndara në mënyrë të paligjshme nuk mund t’u rikthehen automatikisht përfituesve legjitimë, ndërsa vetë mashtrimi cenon besimin në sistemin e administrimit të fondeve evropiane.
Në Greqi, pavarësisht debatit politik dhe dimensionit institucional të skandalit OPEKEPE, hetimet nuk u kufizuan vetëm tek fermerët përfitues. Ato u shtrinë edhe ndaj zyrtarëve publikë, administratorëve të agjencisë paguese, madje edhe ndaj politikanëve, përmes procedurave të parashikuara nga e drejta greke dhe evropiane. EPPO ka kërkuar heqjen e imunitetit të deputetëve, ka hetuar ish-ministra dhe vazhdon të verifikojë përgjegjësinë penale të funksionarëve që autorizuan pagesa pa kryer kontrollet e nevojshme.
Në Shqipëri, panorama paraqitet ndryshe.
Prej disa vitesh, opinionit publik i janë bërë të njohura dyshime serioze mbi administrimin e fondeve të programit IPARD dhe instrumenteve të tjera të financuara nga Bashkimi Evropian. Vetë institucionet evropiane kanë pezulluar ose kufizuar financime të caktuara pas konstatimit të mangësive serioze në sistemin e kontrollit administrativ dhe financiar. Megjithatë, nga pikëpamja penale, publiku vazhdon të mos ketë një pasqyrë të qartë mbi përfundimin e hetimeve, identifikimin e përgjegjësive individuale apo dërgimin para gjykatës të personave përgjegjës.
Nëse në Greqi një përfitues individual ndiqet penalisht edhe pasi ka kthyer fondet e përfituara padrejtësisht, a duhet të vlejë i njëjti standard edhe në Shqipëri?
Nëse administrata publike ka autorizuar pagesa në kundërshtim me ligjin ose ka dështuar të ushtrojë kontrollet e detyrueshme, a mjafton pezullimi administrativ i fondeve apo duhet të ekzistojë edhe përgjegjësi penale individuale?
Nëse fondet evropiane janë përdorur në kundërshtim me destinacionin e tyre, a mund të konsiderohet çështja e mbyllur vetëm sepse një pjesë e dëmit financiar është rikuperuar?
Përgjigjja që jep sot EPPO për Greqinë është domethënëse: JO. Dëmi nuk është vetëm ekonomik; ai është edhe institucional, juridik dhe moral.
Shqipëria, si vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, pritet të harmonizojë jo vetëm legjislacionin, por edhe praktikën institucionale me standardet evropiane. Kjo nënkupton se mbrojtja e fondeve të BE-së nuk duhet të mbetet vetëm një deklaratë politike, por të përkthehet në hetime të plota, transparente dhe të paanshme, pa dallim statusi apo funksioni.
Natyrisht, çdo person gëzon prezumimin e pafajësisë deri në një vendim gjyqësor të formës së prerë. Ky është një parim themelor i shtetit të së drejtës. Por po aq themelor është edhe parimi që dyshimet serioze për mashtrim me fondet publike duhet të hetohen me profesionalizëm dhe brenda një afati të arsyeshëm.
Por ka një kontrast të fortë mes Greqisë dhe Shqipërisë.
Në Greqi, pavarësisht polemikave, ekziston një aktivitet i dukshëm hetimor, me dhjetëra të pandehur, vendime gjyqësore, ankime nga EPPO dhe hetime që ngjiten deri në nivelet më të larta të administratës dhe politikës.
Në Shqipëri, perceptimi publik është se shumë çështje kanë mbetur në faza të gjata hetimore ose nuk kanë prodhuar ende rezultate gjyqësore përfundimtare. Ky perceptim nuk duhet të zëvendësojë faktet, por ai nënvizon rëndësinë që institucionet kompetente të komunikojnë në mënyrë transparente mbi ecurinë e procedimeve dhe rezultatet e tyre.
A duhet fondet e taksapaguesve evropianë të gëzojnë të njëjtën mbrojtje juridike në çdo vend që i administron?
Nëse përgjigjja është po, atëherë standardi duhet të jetë i njëjtë për të gjithë: hetime të pavarura, procedime të shpejta, transparencë institucionale dhe përgjegjësi individuale, kudo ku provohet shkelja e ligjit.
Besimi i Bashkimit Evropian nuk fitohet vetëm duke nënshkruar marrëveshje apo duke hapur kapituj negociues. Ai fitohet duke treguar, në praktikë, se çdo euro e financuar nga qytetarët evropianë mbrohet me të njëjtin rigorozitet, pavarësisht nëse abuzimi ndodh në Athinë, Tiranë apo në çdo kryeqytet tjetër evropian.
Burimi: Euractiv
