Një zbulim i rëndësishëm arkeologjik në Uzbekistan po ndryshon mënyrën se si studiuesit e shohin praninë greke në Azinë Qendrore pas fushatave të Aleksandrit të Madh. Ajo që më parë konsiderohej një vendbanim i vogël antik, rezulton të ketë qenë një kamp ushtarak i përkohshëm grek, i ngritur më shumë se 2.200 vjet më parë.
Studimi, i publikuar në revistën Journal of Archaeological Science: Reports, kombinon teknologji moderne si magnetometrinë, radarin depërtues në tokë, imazhet satelitore dhe gërmimet arkeologjike, duke zbuluar struktura të fshehura nën sipërfaqe që ndryshojnë plotësisht interpretimin e sitit.
Siti arkeologjik Iskandar Tepa, në provincën Surkhandarya të Uzbekistanit juglindor, u identifikua për herë të parë në vitin 2017. Gërmimet fillestare kishin zbuluar disa enë të mëdha qeramike të futura në tokë, duke krijuar përshtypjen se bëhej fjalë për një vendbanim të zakonshëm pa organizim të veçantë.
Megjithatë, kërkimet më të fundit kanë zbuluar një hendek mbrojtës rreth 400 metra të gjatë që rrethonte kodrën dhe përfshinte një sipërfaqe prej rreth 1,2 hektarësh. Gërmimet treguan se hendeku kishte një gjerësi nga katër deri në shtatë metra dhe një thellësi rreth një metër. Përgjatë një pjese të tij u zbuluan edhe vrima ku dikur ishin vendosur shtylla druri, duke treguar se mbi hendek ishte ngritur një palisadë mbrojtëse.
Sipas arkeologëve, kjo skemë nuk i ngjan vendbanimeve të fortifikuara me tulla balte që ishin të zakonshme në rajon. Përkundrazi, ajo përputhet me kampet ushtarake të përkohshme të ngritura nga trupat gjatë lëvizjeve ushtarake. Një strukturë e ngjashme është identifikuar edhe në sitin Boysari Tepa në Sogdianën qendrore.
Skanimet gjeofizike zbuluan gjithashtu mbi 90 struktura të tjera të groposura nën tokë. Shumë prej tyre mendohet të jenë varre, të përqendruara kryesisht në lindje dhe perëndim të kampit. Disa prej tyre shtrihen edhe brenda zonës së dikurshme të kampit, duke treguar se me kalimin e kohës vendi ndryshoi funksion. Studiuesit besojnë se fillimisht aty ishte kampi ushtarak, ndërsa gjatë shekullit I pas Krishtit zona u përdor si varrezë.
Një tjetër zbulim i rëndësishëm është sistemi i furnizimit me ujë. Gërmimet identifikuan një kanal rreth 1,1 metër të gjerë dhe të paktën 40 centimetra të thellë, i cili sillte ujë nga disa kilometra larg. Enët e mëdha qeramike të gjetura në kamp mendohet se përdoreshin për depozitimin e këtij uji.
Datimi i sitit u bë edhe falë monedhave të zbuluara gjatë gërmimeve. Arkeologët gjetën monedha me portretet e sundimtarëve greko-baktrianë Diodoti II, Euthidemi I dhe Demetri I, duke treguar se kampi daton jo më herët se shekulli II para Krishtit, në periudhën kur mbretëritë helenistike sundonin Baktrinë pas pushtimeve të Aleksandrit të Madh.
Studimi vlerëson gjithashtu efektivitetin e teknologjive moderne në kërkimet arkeologjike në rajonet gjysmë të thata të Azisë Qendrore. Magnetometria rezultoi veçanërisht efikase, duke zbuluar hendekun mbrojtës, sistemin e ujitjes, varret dhe depozitat që nuk ishin të dukshme në sipërfaqe. Edhe imazhet satelitore historike u përputhën me shumë nga strukturat e identifikuara, duke treguar se metoda të tilla mund të ndihmojnë në zbulimin e siteve të ngjashme në të ardhmen.
Sipas autorëve të studimit, zbulimi e transformon historinë e Iskandar Tepës nga një vendbanim i vogël në një pjesë të rëndësishme të rrjetit ushtarak helenistik në Azinë Qendrore. Gërmimet e ardhshme pritet të zbulojnë sa kohë qëndroi në përdorim kampi dhe çfarë roli luajti ai në praninë greke në rajon pas epokës së Aleksandrit të Madh.
Burimi: Journal of Archaeological Science: Reports
