Policia çeke ka nisur zhvarrosjen e eshtrave të Jan Masaryk, ish-ministrit të Jashtëm të Çekosllovakisë, në përpjekjen më të fundit për të zbardhur një mister që vazhdon prej gati 80 vjetësh: nëse diplomati i njohur u vetëvra, humbi jetën aksidentalisht apo u vra.
Masaryk u gjet i vdekur më 10 mars 1948, vetëm me pizhame, në oborrin e Ministrisë së Jashtme në Pragë, poshtë dritares së banjës së tij. Rrethanat e pazakonta të vdekjes, në një prej momenteve më të tensionuara politike të historisë së Çekosllovakisë, kanë ushqyer dyshime dhe teori për dekada.
Tashmë autoritetet çeke shpresojnë se teknologjia moderne mund të japë përgjigje që hetimet e mëparshme nuk kanë mundur t’i sigurojnë. Policia njoftoi të mërkurën se kishte nisur zhvarrosjen e eshtrave të Masaryk në varrezat Olšany të Pragës, me qëllim ekzaminimin e tyre përmes metodave më moderne të mjekësisë ligjore.
“Besojmë se veprimet e sotme do të na afrojnë me sqarimin e rrethanave që çuan në vdekjen e Jan Masaryk”, deklaroi policia.
Versioni zyrtar i Ministrisë së Brendshme në vitin 1948 ishte se ministri kishte kryer vetëvrasje duke u hedhur nga dritarja. Por ky shpjegim është vënë vazhdimisht në dyshim.
Një tjetër mundësi e diskutuar ndër vite është që rënia të ketë qenë aksidentale, ndërsa një prej teorive më të forta është se Masaryk, i konsideruar një figurë me orientim properëndimor, mund të jetë vrarë nga agjentë sovjetikë. Pikërisht kjo dilemë – vetëvrasje, aksident apo vrasje – ka mbetur e pazgjidhur për pothuajse tetë dekada.
Vdekja e tij ndodhi në një moment veçanërisht kritik. Vetëm pak javë më parë, në shkurt 1948, komunistët kishin marrë pushtetin në Çekosllovaki. Masaryk kishte vendosur të qëndronte në detyrën e ministrit të Jashtëm edhe pas grushtit komunist, duke refuzuar të jepte dorëheqjen.
Ai ishte një prej figurave më të njohura politike të vendit dhe djali i Tomáš Garrigue Masaryk, presidentit të parë të Çekosllovakisë.
I lindur në Pragë më 14 shtator 1886, Jan Masaryk shërbeu si ministër i Jashtëm nga viti 1940 deri në vitin 1948, fillimisht në qeverinë çekosllovake në mërgim gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe më pas në qeverinë e koalicionit të krijuar pas luftës.
Fakti që një figurë e tillë u gjet e vdekur vetëm pak ditë pas marrjes së pushtetit nga komunistët bëri që versioni i vetëvrasjes të vihej nën dyshim pothuajse që nga fillimi.
Pas rënies së komunizmit me Revolucionin e Kadifenjtë të vitit 1989, autoritetet e kanë rihapur dhe rishqyrtuar disa herë dosjen, por pa arritur në një përgjigje përfundimtare mbi atë që ndodhi natën e fundit të jetës së Masaryk.
Tani, gati 80 vjet pas vdekjes, policia çeke po i rikthehet edhe një herë çështjes, këtë herë duke kërkuar përgjigje drejtpërdrejt nga eshtrat e ish-ministrit. Analizat moderne mjeko-ligjore pritet të ndihmojnë në përcaktimin e mekanizmit të rënies dhe dëmtimeve që i shkaktuan vdekjen, në përpjekje për t’i dhënë fund një prej mistereve më jetëgjata të historisë politike të Çekosllovakisë.
