Një çerek shekulli pas sulmeve terroriste të 11 Shtatorit 2001, John Daniel Davidson ngre në The Federalist një tezë të fortë dhe qëllimisht provokuese: Perëndimi nuk e kuptoi natyrën e vërtetë të konfliktit që nisi atë ditë, sepse refuzoi ta merrte seriozisht fenë si forcë politike, shoqërore dhe civilizuese.
Davidson e nis argumentin me një kontrast historik. Vetëm dy ditë para sulmeve, historiani i njohur Stephen Ambrose kishte deklaruar në një konferencë se shekulli XXI do të ishte një epokë paqeje dhe përparimi. Luftërat botërore dhe Lufta e Ftohtë, sipas kësaj pikëpamjeje, kishin qenë në thelb konflikte të brendshme të Perëndimit për mënyrën se si duhej organizuar qytetërimi. Tashmë ato konflikte kishin përfunduar dhe Perëndimi mund t’i kushtohej shkencës, eksplorimit dhe zhvillimit.
Dy ditë më vonë, avionët goditën Kullat Binjake.
Për autorin, kjo nuk ishte thjesht një katastrofë terroriste, por edhe rrëzimi i një iluzioni intelektual: besimit se pas Luftës së Ftohtë konfliktet e mëdha ideologjike dhe civilizuese kishin marrë fund. Perëndimi, argumenton ai, kishte ndërtuar një botëkuptim thellësisht sekular, në të cilin feja shihej si mbetje e një epoke të kaluar dhe jo si një forcë që mund të përcaktonte politikën, identitetin dhe sjelljen e shoqërive.
Pikërisht këtu qëndron, sipas Davidson, gabimi themelor i Perëndimit pas 11 Shtatorit.
Udhëheqësit e Al-Kaedës nuk e fshehën motivimin e tyre fetar. Përkundrazi, Osama bin Laden, në letrën e tij të vitit 2002 drejtuar popullit amerikan, e vendoste Islamin në qendër të kërkesave të tij. Për Davidson, fakti që Perëndimi vazhdoi ta interpretonte konfliktin kryesisht përmes kategorive politike, ekonomike dhe gjeopolitike tregonte paaftësinë për të kuptuar se besimi fetar mund të ishte një motivim i fuqishëm politik.
Reagimi i administratës amerikane pas sulmeve, sipas autorit, e përforcoi këtë keqkuptim. Presidenti George W. Bush deklaroi menjëherë se “Islami është paqe” dhe se terroristët nuk përfaqësonin besimin islam. Për Davidson, ky formulim, ndonëse synonte të shmangte stigmatizimin e miliona myslimanëve, njëkohësisht e reduktoi debatin në një ekuacion tepër të thjeshtë: feja është në thelb paqësore, ndërsa dhuna është vetëm deformim i saj nga individë të këqij.
Nga kjo pikë, autori kalon te politika amerikane në Afganistan dhe Irak.
Pas rrëzimit të regjimit të Sadam Huseinit, Shtetet e Bashkuara besuan se demokracia liberale, shteti i së drejtës dhe institucionet kushtetuese mund të eksportoheshin relativisht lehtë në shoqëri me histori, struktura sociale dhe tradita fetare krejt të ndryshme. Në Afganistan dhe Irak, Perëndimi u përpoq të ndërtonte institucione sipas modelit të tij, duke u nisur nga premisa se të gjithë njerëzit, pavarësisht kulturës, dëshirojnë në thelb të njëjtën gjë: lirinë, demokracinë dhe prosperitetin.
Davidson e konsideron këtë një tjetër gabim themelor.
Jo të gjitha shoqëritë, argumenton ai, kanë të njëjtën marrëdhënie me fenë, shtetin, autoritetin dhe individin. Demokracia nuk funksionon në vakum kulturor. Institucionet politike mbështeten mbi një histori, një kulturë dhe një sistem vlerash. Sipas tij, Perëndimi nuk arriti të kuptojë se ajo që e bëri të mundur demokracinë përfaqësuese perëndimore nuk ishte thjesht mekanizmi i votimit, por një trashëgimi shumë më e gjerë kulturore dhe fetare.
Kjo tezë e çon autorin në një kritikë edhe më të gjerë ndaj multikulturalizmit dhe politikave të emigracionit në Shtetet e Bashkuara pas 11 Shtatorit. Sipas Davidson, ndërsa Perëndimi përpiqej të bindte veten se dallimet fetare e kulturore nuk kishin rëndësi themelore, ai njëkohësisht po pranonte një numër gjithnjë e më të madh emigrantësh nga vende me tradita dhe norma shoqërore të ndryshme.
Për autorin, problemi nuk është thjesht emigracioni, por supozimi se integrimi kulturor është automatik dhe se të gjitha sistemet e vlerave janë të pajtueshme me njëri-tjetrin.
Davidson argumenton se një pjesë e së djathtës amerikane vetëm pas ardhjes së Donald Trump në skenën politike filloi të fliste hapur për këto çështje. Ai kritikon gjithashtu të majtën amerikane, të cilën e akuzon se interpreton armiqësinë ndaj Perëndimit kryesisht përmes trashëgimisë koloniale dhe ndërhyrjeve amerikane në Lindjen e Mesme.
Por përtej polemikës politike, perëndimi e humbi aftësinë për ta marrë fenë seriozisht.
Davidson nuk pretendon thjesht se 11 Shtatori ishte një sulm terrorist i motivuar nga ekstremizmi fetar. Teza e tij është se Perëndimi nuk arriti të kuptonte se konflikti mund të ishte një përplasje midis botëkuptimesh të ndryshme mbi njeriun, shoqërinë, autoritetin, drejtësinë dhe marrëdhënien ndërmjet fesë dhe shtetit.
Prandaj, sipas tij, lufta pas 11 Shtatorit nuk mund të kuptohet vetëm si një “luftë kundër terrorizmit”. Ishte edhe një konflikt më i thellë kulturor dhe fetar, të cilin elitat perëndimore nuk donin ta pranonin si të tillë.
Njëzet e pesë vjet pas 11 Shtatorit, pyetja mbetet e hapur:A e kuptojmë vërtet botën nëse këmbëngulim ta shpjegojmë atë vetëm me kategoritë tona politike, ekonomike dhe sekulare?
Ndoshta mësimi më i rëndësishëm nuk është se Perëndimi duhet të fillojë një “luftë fetare”, por se duhet të kuptojë më mirë rolin që feja, identiteti dhe kultura vazhdojnë të luajnë në formësimin e shoqërive dhe konflikteve. Të refuzosh ta shohësh këtë realitet nuk e zhduk atë.
Përkundrazi, mund ta bëjë Perëndimin edhe më pak të përgatitur për konfliktet e ardhshme.
Burimi: Pёrmbledhur dhe pёrshtatur nё shqip nga The Federalist
