Të rinjtë janë më të lidhur teknologjikisht se çdo brez para tyre, por njëkohësisht po raportojnë nivele gjithnjë e më të larta vetmie. Nga universitetet dhe vendet e punës te rrjetet sociale dhe marrëdhëniet që zhvillohen vetëm në internet, mënyra se si ndërtohen lidhjet njerëzore ka ndryshuar ndjeshëm, duke ngritur pyetjen nëse po rritet një “brez i vetmuar”.
Të dhënat e raportit të vitit 2025 të Komisionit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Lidhjet Sociale tregojnë se 17% deri në 21% e të rinjve nga 13 deri në 29 vjeç raportojnë se ndihen të vetmuar, përqindje më e lartë se në çdo grupmoshë tjetër. Një tjetër studim, i bazuar në më shumë se një milion të rinj në 38 vende, ka evidentuar rritje të vetmisë në shumë rajone të botës gjatë periudhës 2002-2022.
Psikologia klinike dhe studiuesja australiane Dr. Michelle Lim, një prej eksperteve më të njohura në këtë fushë, e analizon fenomenin në librin e saj të ri The Lonely Generation. Sipas saj, nuk ekziston një shkak i vetëm. Fëmijëria dhe rinia kanë ndryshuar rrënjësisht gjatë dekadave të fundit dhe bashkë me to janë zvogëluar edhe mundësitë për të krijuar marrëdhënie të natyrshme dhe të qëndrueshme.
Në listën e faktorëve përfshihen presioni i lartë në arsim, teknologjia digjitale, pasojat afatgjata të pandemisë Covid, familjet më të vogla, zhdukja graduale e hapësirave ku njerëzit takohen spontanisht, kostoja e lartë e jetesës, puna dhe mësimi hibrid, rënia e rolit të komuniteteve fetare dhe automatizimi i jetës së përditshme. Sot është e mundur madje të hysh në një supermarket, të blesh dhe të largohesh pa shkëmbyer asnjë fjalë me një njeri tjetër.
Një prej shqetësimeve kryesore të Lim është ajo që ajo e quan “atrofi sociale”: rreziku që njerëzit të mësohen gradualisht me vetminë dhe të humbasin aftësinë apo dëshirën për të ndërtuar marrëdhënie të drejtpërdrejta.
Edhe të qenit vazhdimisht i zënë nuk e largon vetminë
Paradoksalisht, një pjesë e problemit mund të fillojë që në shkollë. Sistemet moderne arsimore vendosin një theks të jashtëzakonshëm te rezultatet akademike, testet, kurset pas mësimit dhe aktivitetet jashtëshkollore. Fëmijët mund të kenë ditë të mbushura plot, por gjithnjë e më pak kohë të lirë për të luajtur, për të qëndruar me të tjerët pa një program të përcaktuar dhe për të mësuar spontanisht se si ndërtohen marrëdhëniet.
Pikërisht këto momente në dukje “joproduktive” mund të jenë vendimtare. Usha Makkena, një studente 22-vjeçare në Sidnei, tregon se shkolla, aktivitetet, studimet dhe më pas puna mund ta bëjnë jetën jashtëzakonisht të strukturuar dhe të orientuar drejt objektivave. Por lidhjet më kuptimplota, sipas përvojës së saj, shpesh lindin pikërisht në kohën e pastrukturuar. Edhe pse kishte një jetë sociale aktive, ajo filloi të përjetonte vetmi në fund të adoleshencës dhe kuptoi se problemi nuk ishte mungesa e njerëzve përreth, por mungesa e ndjesisë se ishte vërtet e kuptuar dhe e lidhur me ta.
Kjo e bën vetminë edhe më të vështirë për t’u identifikuar. Një person mund të studiojë, të punojë, të ketë miq dhe aktivitete dhe përsëri të ndihet thellësisht i shkëputur.
“Marrin Instagramin tënd dhe pastaj nuk flisni më kurrë”
Kalimi nga shkolla në universitet apo në punë ka qenë gjithmonë një periudhë kur vetmia mund të shtohet, por për brezin e sotëm ky tranzicion zhvillohet në një mjedis shumë të ndryshëm. Mësimi hibrid, komunikimi në internet dhe përdorimi i vazhdueshëm i telefonit e kanë ndryshuar mënyrën se si lindin miqësitë.
Një studente 20-vjeçare e përmbledh thjesht këtë realitet: takon njerëz të rinj, shkëmben Instagramin me ta dhe më pas nuk komunikon më kurrë. Me një pjesë të leksioneve online dhe një pjesë fizikisht, studentët nuk takohen domosdoshmërisht aq shpesh sa duhet që njohjet e rastësishme të shndërrohen natyrshëm në miqësi.
Rrjetet sociale krijojnë edhe një tjetër paradoks. Një reagim ndaj një fotografie apo një postimi mund të japë ndjesinë e kontaktit pa plotësuar domosdoshmërisht nevojën për lidhje njerëzore. Për dikë që tashmë ndihet vetëm, pamjet e vazhdueshme të grupeve të miqve dhe jetës sociale të të tjerëve mund të krijojnë përshtypjen se “të gjithë e kanë gjetur grupin e tyre, përveç meje”.
Megjithatë, teknologjia nuk shihet si armiku i vetëm. Lim thekson se rrjetet sociale mund të ndihmojnë në ruajtjen e marrëdhënieve dhe mund të jenë veçanërisht të rëndësishme për të rinjtë që jetojnë në komunitete ku nuk ndihen të pranuar. Problemi lind kur kontakti digjital fillon të zëvendësojë, dhe jo të plotësojë, marrëdhëniet reale.
Nga miqësitë online te “miku” me inteligjencë artificiale
Një prej pikëpyetjeve më të mëdha lidhet tashmë me inteligjencën artificiale. Lim përfytyron një të ardhme në të cilën një fëmijë mund t’i thotë prindit se miku i tij më i mirë është një avatar i AI-së. Për të, ky skenar nuk është aq i largët: në praktikën klinike ajo ndeshet me të rinj që flasin për probleme në marrëdhëniet e tyre romantike, përpara se të zbulohet se partnerët nuk janë takuar asnjëherë fizikisht.
Marrëdhëniet virtuale kanë më pak nga “fërkimi” që ekziston në marrëdhëniet reale. Një njeri tjetër mund të të kundërshtojë, të të sfidojë, të të detyrojë të bësh kompromis dhe të kuptosh një këndvështrim tjetër. Pikërisht kjo vështirësi është një pjesë e rëndësishme e socializimit dhe zhvillimit të empatisë.
Kur vetmia ushqen vetminë
Një nga mekanizmat më shqetësues përshkruhet si “loneliness loop” – cikli i vetmisë. Kur një person ndihet vetëm për një kohë të gjatë, mund të fillojë t’i perceptojë ndërveprimet sociale si më kërcënuese ose më të vështira. Si pasojë tërhiqet, komunikon më pak dhe izolimi shtohet, duke prodhuar edhe më shumë vetmi.
Ndryshimi po shihet edhe në një fenomen të ri: shfaqjen e aplikacioneve dhe shërbimeve me pagesë që premtojnë t’i ndihmojnë njerëzit të takohen, të krijojnë miqësi dhe të luftojnë izolimin. Për Lim, fakti që tregu po krijon produkte për të na ndihmuar të bëjmë diçka që dikur ndodhte natyrshëm është në vetvete tregues i dobësimit të disa formave tradicionale të jetës sociale.
Në të ardhmen, lidhja shoqërore mund të përfundojë duke u trajtuar si aktiviteti fizik: dikur ishte pjesë e zakonshme e jetës së përditshme, ndërsa sot duhet të planifikohet me vetëdije dhe të vendoset në kalendar.
Mesazhi kryesor i The Lonely Generation është se vetmia e të rinjve nuk mund të trajtohet vetëm si problem individual. Ajo është edhe një sinjal për mënyrën se si po organizohen shkollat, universitetet, puna, qytetet, teknologjia dhe vetë jeta shoqërore. Nëse lidhja e shëndetshme me njerëzit e tjerë shndërrohet nga një pjesë normale e jetës në diçka që thjesht “do të ishte mirë ta kishim”, atëherë problemi nuk i përket vetëm atij që ndihet vetëm.
Burimi: The Guardian
