Evropa po përballet me një tjetër dimër të kushtueshëm, ndërsa çmimet e energjisë rriten dhe kompanitë e mëdha të naftës regjistrojnë fitime të jashtëzakonshme. Me naftën dizel 50% më të shtrenjtë dhe gazin natyror me çmim më shumë se dyfishin e nivelit të shkurtit, qeveritë evropiane po shqyrtojnë rikthimin e një takse të posaçme mbi fitimet e papritura të industrisë energjetike. Sipas një analize të medias evropiane Rapporteur, vendosja e kësaj takse mund të jetë tashmë vetëm çështje kohe.
Konsumatorët evropianë po përgatiten për një dimër të vështirë, ndërsa qeveritë kërkojnë mënyra për të zbutur ndikimin e rritjes së çmimeve të energjisë. Por, ndryshe nga kriza e vitit 2022, hapësira për të financuar subvencione dhe masa mbështetëse është shumë më e kufizuar.
Që prej shkurtit, çmimet e naftës dizel në Evropë janë rritur me 50%, ndërsa çmimet e gazit natyror janë më shumë se dyfishuar. Në të njëjtën kohë, kompanitë më të mëdha të naftës po përfitojnë nga kjo situatë.
Kompania britanike BP ka raportuar fitime për aksion 147% më të larta krahasuar me një vit më parë. Marzhet e fitimit të rafinerive të saj pothuajse janë trefishuar, duke arritur në 30 dollarë për fuçi.
Edhe gjigantë të tjerë të sektorit, si Exxon Mobil dhe TotalEnergies, kanë shënuar rritje të fitimeve me të paktën 30% në krahasim me vitin e kaluar.
Sipas Financial Times, kompanitë e mëdha të naftës përballen tashmë me një dilemë se si të përdorin rreth 32 miliardë dollarë të ardhura shtesë.
Kontrasti me gjendjen e financave publike evropiane është i dukshëm.
Gjatë krizës së mëparshme energjetike, vendet e Bashkimit Evropian shpenzuan më shumë se 400 miliardë euro për të mbrojtur familjet dhe bizneset nga çmimet e larta të gazit, sipas vlerësimeve të institutit ekonomik Bruegel.
Një pjesë e konsiderueshme e këtyre masave u financua përmes huamarrjes me kosto të ulët. Por sot kjo mundësi është kufizuar ndjeshëm, pasi kostot e huamarrjes janë më shumë se trefishuar për shumë vende të BE-së.
Deri në verë, Bruegel vlerësonte se masat e reja të mbështetjes energjetike arrinin vetëm në 12 miliardë euro. Edhe pse kjo shumë mund të jetë rritur ndërkohë, ajo mbetet shumë larg ndërhyrjes së vitit 2022.
Situata mund të përkeqësohet më tej. Edhe nëse administrata amerikane arrin një marrëveshje paqeje me Iranin pas zgjedhjeve të mesmandatit në nëntor, ndërprerjet në zinxhirët e furnizimit me naftë pritet të ndihen për shumë muaj.
Përballë presionit të qytetarëve dhe mungesës së fondeve publike, qeveritë evropiane po kthejnë sërish vëmendjen te fitimet e kompanive të naftës.
Në vitin 2022, Bashkimi Evropian miratoi një mekanizëm të jashtëzakonshëm, të njohur si “kontribut solidariteti”, i cili parashikonte tatimin me të paktën 33% të pjesës së fitimeve të kompanive energjetike që tejkalonte me më shumë se 20% mesataren e fitimeve të viteve të mëparshme.
Sipas Komisionit Evropian, kjo masë solli rreth 29 miliardë euro të ardhura.Tani, sipas analizës së Rapporteur, kushtet politike dhe ekonomike po e shtyjnë BE-në drejt përsëritjes së së njëjtës formulë.
Kompanitë e naftës e kanë kundërshtuar prej kohësh këtë lloj tatimi, duke argumentuar se cenon sigurinë juridike dhe investimet. Exxon Mobil dhe kompani të tjera kanë ngritur padi kundër ndërhyrjes së vitit 2022, duke pretenduar se u është marrë në mënyrë prapavepruese një pjesë e fitimeve.
Megjithatë, argumenti i mungesës së parashikueshmërisë do të ishte më i vështirë për t’u mbrojtur këtë herë. Pas precedentit të vitit 2022, industria nuk mund të pretendojë lehtësisht se një taksë e re mbi fitimet e jashtëzakonshme ishte krejtësisht e papritur.
Komisioni Evropian ka qenë deri tani i kujdesshëm ndaj rikthimit të kësaj mase. Në Bruksel ekzistojnë shqetësime se taksa mund të ndikojë negativisht në prodhimin e rafinerive, se mund të përballet me pengesa ligjore dhe se efektiviteti i saj mund të jetë i kufizuar.
Por presioni politik po rritet. Ministrat e Financave të Gjermanisë, Italisë, Spanjës, Austrisë dhe Polonisë kanë nxitur Komisionin Evropian të krijojë një grup të brendshëm pune për këtë çështje.
Ata presin që në takimin e nëntorit të paraqiten të paktën parimet mbi të cilat mund të ndërtohet një taksë e re, ose disa alternativa konkrete për zbatimin e saj.
Një tjetër arsye që mund ta detyrojë Brukselin të ndërhyjë është rreziku i fragmentimit të tregut të përbashkët evropian.
Aktualisht, vendet anëtare kanë liri të konsiderueshme për të vendosur masa kombëtare. Por kjo po krijon sisteme të ndryshme tatimore që mund të bien ndesh me parimet e tregut unik.
Polonia ka miratuar këtë vit një mekanizëm që synon të ardhurat mbi mesataren shumëvjeçare, sipas modelit të taksës së krizës së vitit 2022. Portugalia është gjithashtu në proces të vendosjes së një mase të ngjashme.
Vendet që mbështesin taksimin e fitimeve të jashtëzakonshme përfaqësojnë më shumë se gjysmën e popullsisë së Bashkimit Evropian.
Arsyeja kryesore pse Gjermania nuk e ka vendosur ende një taksë të tillë janë mosmarrëveshjet brenda politikës së saj të brendshme.
Pa një kuadër të përbashkët evropian, BE-ja rrezikon të përfundojë me një mozaik masash kombëtare të ndryshme, madje edhe kundërshtuese.
Megjithatë, propozimi ka kundërshtarë.
Ministrja gjermane e Energjisë, Katherina Reiche, nga radhët e kristiandemokratëve, argumenton se taksimi i rëndë i fitimeve mund të dekurajojë investimet pikërisht në një periudhë kur rafineritë janë veçanërisht të nevojshme.
Logjika e këtij kundërshtimi është se kompanitë mund të hezitojnë të investojnë nëse fitimet e tyre tatohen rëndë sapo aktiviteti bëhet më fitimprurës.
Por Nikolaus J. Kurmayer, argumenton se industria e rafinimit të naftës në Evropë ka gjithsesi një të ardhme të kufizuar. Kërkesa për naftë pritet të bjerë në vitet e ardhshme, si pasojë e çmimeve të larta dhe rritjes së përdorimit të automjeteve elektrike. Kapaciteti i rafinimit në Bashkimin Evropian është ulur tashmë me 20% gjatë dy dekadave të fundit.
Në këtë kontekst, politikanët ka të ngjarë të shqetësohen më shumë për përballimin e dimrit pa trazira sociale dhe pa pasoja elektorale nga rritja e kostos së jetesës, sesa për shëndetin financiar afatgjatë të kompanive të mëdha të naftës.
Për këtë arsye, rikthimi i taksës mbi fitimet e jashtëzakonshme po shfaqet si një nga alternativat më të mundshme për financimin e masave mbështetëse ndaj konsumatorëve.
Burimi: Rapporteur
