Në Japoni, një përkulje e kokës, një lëvizje e dorës apo distanca që mbajmë nga bashkëbiseduesi mund të thonë shumë më tepër sesa fjalët. Gjestet e përditshme kanë një rëndësi të veçantë në një shoqëri ku respekti, mosha dhe marrëdhëniet shoqërore ndikojnë në mënyrën e komunikimit. Për turistët, njohja e këtyre rregullave të pashkruara mund të jetë çelësi për të shmangur keqkuptimet dhe për të kuptuar më mirë kulturën japoneze.
Për vizitorët e huaj, gjuha e trupit në Japoni mund të duket e ndërlikuar, madje edhe e pakuptueshme. Një gjest që në një vend përdoret për të shprehur një kërkesë ose mospajtim, në Japoni mund të kryhet me një lëvizje tjetër të dorës apo të trupit.
Por në një shoqëri ku mirësjellja dhe respektimi i rregullave të sjelljes vlerësohen shumë, komunikimi pa fjalë është një pjesë e rëndësishme e jetës së përditshme.
Gazetarja japoneze Mizuki Uchiyama, e cila ka jetuar për më shumë se një dekadë në Tokio dhe Osaka, shpjegon se kuptimi i gjesteve varet jo vetëm nga situata, por edhe nga marrëdhënia që kemi me personin tjetër. Edhe një përshëndetje e thjeshtë në largim mund të marrë forma të ndryshme.
“Kur i them mirupafshim një miku të moshës sime, zakonisht tund dorën. Por nëse po përshëndes dikë më të moshuar, mund të përkulem, edhe nëse e njoh shumë mirë”, shpjegon Uchiyama.
Ajo thotë se nuk do ta drejtonte kurrë gishtin tregues nga një person tjetër, pavarësisht sa i afërt është me të. Po kështu, kur takon dikë për herë të parë, nuk e ka zakon t’i japë dorën.
Këto ndryshime lidhen me rëndësinë që kultura japoneze u jep moshës, përvojës dhe hierarkisë shoqërore.
Në Japoni, edhe një person vetëm një vit më i madh mund të konsiderohet senpai, një term që përdoret për dikë me më shumë përvojë ose pozitë më të lartë në një marrëdhënie të caktuar.
Në anën tjetër, kohai është personi më i ri ose me më pak përvojë.
Këto marrëdhënie ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën e përshëndetjes.
Një japonez mund të përkulet përpara dikujt më të moshuar, të bëjë një përkulje më të lehtë për një të njohur, vizitor apo punonjës shërbimi, ndërsa ndaj një miku të së njëjtës moshë ose një personi më të ri mund të mjaftohet me tundjen e dorës.
Edhe thellësia e përkuljes ka kuptimin e saj.
Një përkulje më e thellë mund të shprehë respekt më të madh, mirënjohje më të fortë ose një ndjesë më serioze.
Prandaj, siç shpjegon gazetarja, në Japoni përkulja nuk është thjesht një mënyrë për të thënë përshëndetje. Ajo është edhe një formë për të treguar se si e vlerësojmë marrëdhënien me personin përballë.
Një tjetër koncept thelbësor për të kuptuar sjelljen japoneze është omoiyari, që mund të përkthehet si kujdesi dhe konsiderata ndaj të tjerëve.
Ky parim nënkupton aftësinë për të imagjinuar se si mund të ndihet personi tjetër dhe për të vepruar duke marrë parasysh ndjenjat dhe nevojat e tij.
Pikërisht për këtë arsye, gjestet japoneze priren të jenë të përmbajtura dhe jo të ekzagjeruara.
Lëvizjet e mëdha të duarve, që në kultura të tjera mund të konsiderohen shprehje e natyrshme e entuziazmit, në disa situata në Japoni mund të perceptohen si shqetësuese për njerëzit përreth.
Edhe hapësira personale respektohet me kujdes.
Në ndërveprimet e zakonshme, japonezët priren të mbajnë njëfarë distance fizike nga bashkëbiseduesit dhe ta kufizojnë kontaktin trupor në raste të veçanta.
Kjo sjellje vihet re edhe në vende të mbipopulluara, si stacionet e trenave, transporti publik apo zonat turistike.
Kur duhet t’i hapin rrugën dikujt në një hapësirë të ngushtë, japonezët shpesh përdorin gjeste të vogla dhe diskrete, në vend të lëvizjeve të mëdha që mund të tërheqin vëmendjen ose të shqetësojnë të tjerët.
Njohja e këtyre sinjaleve mund t’u vijë në ndihmë turistëve në situata të zakonshme, nga kërkimi i llogarisë në një restorant deri te komunikimi me personelin e shërbimit ose lëvizja në një vend turistik të mbushur me njerëz.
Megjithatë, Uchiyama thekson se jo të gjithë japonezët komunikojnë në të njëjtën mënyrë dhe se jo çdo gjest ka domosdoshmërisht një kuptim të fshehtë.
Për shembull, gishti i madh i ngritur lart zakonisht përcjell të njëjtin mesazh pozitiv si në shumë vende perëndimore.
Dallimet kulturore nuk duhen kuptuar si një sistem rregullash të ngurta që zbatohet njësoj nga të gjithë, por si një mënyrë për të kuptuar më mirë rëndësinë e kontekstit dhe marrëdhënieve njerëzore.
Për ata që planifikojnë të vizitojnë Japoninë, nuk është e nevojshme të flasin rrjedhshëm japonisht për të treguar respekt.
Ndonjëherë, një përkulje e lehtë, një gjest i përmbajtur ose ruajtja e distancës së duhur mund të komunikojë më shumë sesa një fjali e tërë.
Pikërisht kjo e bën gjuhën e trupit një nga mënyrat më interesante për të njohur kulturën japoneze: ajo tregon se komunikimi nuk lidhet vetëm me atë që duam të shprehim, por edhe me mënyrën se si veprimet tona ndikojnë te njerëzit përreth.
Burimi: BBC
