Mjaftuan pak orë që ëndrra digjitale e miliona qytetarëve në Paraguai të shndërrohej në një makth financiar. Aplikacionet bankare pushuan së funksionuari, llogaritë u bllokuan dhe njerëzit që deri dje besonin se kursimet e tyre ishin të sigurta, dolën në rrugë për të kërkuar paratë e një jete.
Sot, më 5 nëntor, kriza ka rrëzuar edhe presidentin e vendit, Santiago Peña, i cili dha dorëheqjen pas protestave masive dhe nisjes së procedurave parlamentare për shkarkimin e tij.
Në qendër të skandalit është Ueno Bank, një bankë digjitale që brenda pak vitesh u shndërrua në një nga institucionet financiare më të njohura të Paraguait, me rreth tre milionë klientë, në një vend me vetëm 6.5 milionë banorë.
Një bankë që premtonte të ardhmen, por që sot ka lënë miliona njerëz të përballen me pasigurinë për paratë e tyre.
Nga suksesi digjital te bllokimi i miliona llogarive
Ueno Bank kishte marrë licencën bankare në vitin 2023 dhe ishte rritur me shpejtësi marramendëse. Reklamat, ofertat tërheqëse, shërbimet përmes telefonit dhe një strategji agresive marketingu e kishin kthyer në simbol të modernizimit financiar.
Por pas fasadës teknologjike, sipas autoriteteve paraguajane, ishin grumbulluar probleme serioze.
Banka Qendrore e Paraguait konstatoi mangësi të rënda në kapitalin e institucionit, kredi problematike të lidhura me subjekte pranë pronarëve, dokumentacion të pamjaftueshëm dhe parregullsi në regjistrimet financiare.
Pas korrigjimit të bilanceve, kapitali i bankës rezultoi më pak se gjysma e minimumit të kërkuar ligjërisht. Më 3 nëntor, autoriteti mbikëqyrës ndërhyri, duke marrë kontrollin e bankës dhe duke nisur procedurat për zgjidhjen e krizës dhe likuidimin e saj.
Për klientët, lajmi nuk erdhi përmes një analize financiare apo një raporti të gjatë ekspertësh. Erdhi në mënyrën më të thjeshtë dhe më të frikshme: nuk mund të hynin më te paratë e tyre.
Aplikacioni nuk tregonte gjendjen e llogarive. Kartat dhe transfertat nuk funksiononin. Qytetarët u dyndën përpara bankës, ndërsa protestat pushtuan rrugët e kryeqytetit, Asunción.
Në bankë ndodheshin edhe rreth 800 milionë dollarë fonde publike, përfshirë para të lidhura me pensionet dhe sigurimet shëndetësore. Autoritetet kanë nisur mekanizmat e kthimit të depozitave, por pasiguria për shumat që tejkalojnë kufijtë e garantuar vazhdon.
Banka që kishte lidhje me presidentin
Skandali mori përmasa politike kur u rikthyen në vëmendje lidhjet e Ueno Bank me presidentin Santiago Peña. Peña kishte zotëruar aksione në grupin që kontrollonte bankën, të cilat i kishte shitur në vitin 2025.
Ndërkohë, Carlos Carvallo, i cili kishte drejtuar më parë institucionin financiar pararendës të Ueno Bank, ishte emëruar në krye të Bankës Qendrore të Paraguait. Kjo afërsi mes bankës së mbikëqyrur dhe drejtuesve të institucionit mbikëqyrës u kthye në një nga pikëpyetjet më të mëdha të skandalit.
Si mundi një bankë të rritej kaq shpejt, të administronte qindra milionë dollarë fonde publike dhe të arrinte në një krizë kaq të rëndë kapitali?
Kush duhej t’i kishte identifikuar problemet më herët?
Pse paralajmërimet për praktikat e kreditimit nuk u shoqëruan me masa të mjaftueshme për të parandaluar krizën?
Prokuroria ka ndërmarrë veprime ndaj drejtuesve dhe personave të lidhur me bankën. Tetë drejtues të lartë janë ndaluar, ndërsa 27 persona janë përballur me akuza për vepra të dyshuara financiare.
Presioni publik dhe politik arriti kulmin sot, kur presidenti Peña njoftoi dorëheqjen.
Një bankë digjitale ka shkaktuar jo vetëm një krizë financiare, por edhe një tërmet institucional.
Po në Shqipëri?
Historia e Paraguait nuk mund të mos të sjellë ndër mend zhvillimet në sistemin bankar shqiptar.
Më 10 dhjetor 2025, kur pjesa më e madhe e mediave shqiptare e prezantonin me entuziazëm hyrjen e bankës së parë plotësisht digjitale në vend, KontrasT.al publikoi investigimin:
“BSH hap ‘derën’ për bankën e parë digjitale në Shqipëri / Dritëhijet e licencimit të JET Bank”.
Në atë kohë, Banka e Shqipërisë sapo kishte dhënë miratimin paraprak për licencimin e JET Bank, duke e paraqitur si një hap drejt modernizimit të shërbimeve financiare.
Por redaksia jonë ngriti disa pyetje që nuk mund të mbuloheshin nga entuziazmi teknologjik.
Kush qëndron realisht pas bankës? Cilët janë përfituesit fundorë të kapitalit? Çfarë përvoje kanë investitorët? Si janë verifikuar burimet e financimit? Cilat janë garancitë e sigurisë dhe si do të ushtrohet mbikëqyrja mbi një bankë që funksionon përmes platformave digjitale?
Pyetje të zakonshme për çdo institucion që synon të administrojë paratë e qytetarëve, por që marrin rëndësi të veçantë kur bëhet fjalë për një model të ri bankar.
Në investigimin e dhjetorit, KontrasT.al evidentoi të dhënat e regjistrimit të JET Albania, ndryshimet në drejtimin e shoqërisë, strukturën e atëhershme të pronësisë dhe paqartësitë lidhur me identitetin e investitorëve të prezantuar në publik.
Më 29 mars 2026, redaksia iu rikthye çështjes, pas kërkesës për informacion që deputeti Belind Këlliçi i kishte drejtuar Bankës së Shqipërisë.
Në deklarimet e tij, Këlliçi ngriti dyshime mbi lidhje të mundshme të personave të përfshirë në projektin bankar me subjekte që kishin vepruar në tregun e platformave Forex.
Megjithatë, debati evidentoi.
Ndërkohë, më 25 mars 2026, pavarёsisht zёrave publikё qё bёrtitёn pёr nevojën për informacion më të plotë publik mbi strukturën e pronësisë, historikun e investitorëve dhe procedurat e verifikimit, Banka e Shqipërisë miratoi dhënien e licencës bankare për JET Bank.
Paraguai nuk është Shqipëria, por pyetjet janë të njëjta
Nuk ka të dhëna që JET Bank të ndodhet në situatën financiare të Ueno Bank. As nuk mund të barazohet licencimi i një banke të re shqiptare me dështimin e një institucioni tjetër në Amerikën Latine.
Por rasti i Paraguait nxjerr në pah një të vërtetë që vlen për çdo sistem bankar: teknologjia nuk mund të zëvendësojë transparencën, kapitalin e mjaftueshëm dhe mbikëqyrjen efektive.
Një bankë digjitale mund të mos ketë sportele tradicionale, por duhet të ketë përgjegjësi të identifikueshme. Mund të mos ketë radhë klientësh përpara arkave, por duhet të ketë mekanizma të qartë për mbrojtjen e depozitave.
Mund të ofrojë shërbime në pak sekonda, por verifikimi i pronarëve dhe i burimit të kapitalit nuk mund të jetë një formalitet që kryhet me të njëjtën shpejtësi.
Në Paraguai, problemi nuk ishte thjesht se banka funksiononte përmes teknologjisë. Problemi ishte se, sipas gjetjeve të autoriteteve, pas suksesit të saj qëndronin dobësi të rënda financiare dhe praktika që nuk ishin frenuar në kohë.
Banka e Shqipërisë duhet të japë përgjigje, jo vetëm licenca
Banka e Shqipërisë është institucioni që ka kompetencën ligjore dhe përgjegjësinë për licencimin dhe mbikëqyrjen e bankave në vend. Dhënia e licencës për JET Bank nënkupton se autoriteti mbikëqyrës ka vlerësuar përmbushjen e kërkesave ligjore për këtë vendim.
Por licenca nuk është një garanci se një bankë nuk mund të përballet kurrë me probleme. Ajo është fillimi i një përgjegjësie të vazhdueshme mbikëqyrëse.
Publiku ka interes të dijë kush janë përfituesit fundorë të bankës, si është verifikuar burimi i kapitalit, cilat mekanizma kontrolli janë parashikuar për rreziqet teknologjike dhe si do të mbrohen depozituesit në rast të një krize.
Natyrisht, jo çdo dokument i mbikëqyrjes bankare mund të publikohet. Ligji parashikon edhe detyrime konfidencialiteti. Por kjo nuk e përjashton nevojën për transparencë mbi çështjet që prekin drejtpërdrejt besimin e qytetarëve.
Në një vend ku shumë familje i kanë kursimet e një jete në banka, siguria financiare nuk mund të mbetet një çështje që diskutohet vetëm në mbledhjet e këshillave mbikëqyrës, tashmё edhe “sekret” me ligjin e ri pёr Bankёn e Shqipёrisё.
