Nga kontrasT.al
Ka institucione që flasin me statistika. Ka institucione që flasin me heshtje.
Raporti i Kontrollit të Lartë të Shtetit mbi Bankën e Shqipërisë për vitin 2024 i bën të dyja: flet me numra, pra me statistika, por hesht për kulturën që i ka prodhuar ato.
KLSH, me auditimin e saj, duket sikur është përpjekur të mos prishë qetësinë e askujt. Nga ana tjetër, ka ekspozuar probleme që në një vend tjetër do të trazonin jo vetëm dyert dhe dritaret e bankës qendrore, por edhe themelet e saj.
Rezerva negative kur bilanci rrëshqet si rëra nën këmbë
Të gjesh një rezervë negative prej 56.7 miliardë lekësh në llogaritë e Bankës së Shqipërisë është si të zbulosh se frigoriferi është bosh, por dikush vazhdon e hap derën vazhdimisht, për të parë mos ka ndonjë mrekulli brenda. Ligji e thotë qartë: Ministria e Financave duhet ta mbulojë këtë gropë brenda – sa? – katër muajve. Por në Shqipëri, muajt kanë ndryshuar kuptim. Ata janë koncept kulturor, jo kalendarik.
KLSH e evidenton qartë shkeljen e afateve. Por megjithatë, opinioni final mbetet “i pakualifikuar”. Për një moment, ngecesh tek mendimi: nëse kjo është pakualifikuar, çfarë duhet të ndodhë që opinioni të marrë formë, e të kualifikohet? Të ndizet ndonjë sinjal emergjence apo “S.O.S”-i në Bankën e Shqipërisë?
Mungesa e manualёve
Një nga gjetjet më pikante të auditimit është fakti që Banka e Shqipërisë nuk ka as manualin bazë për administrimin e rezervës prej 5.450 milionë lekësh të krijuar nga zbatimi i SNRF-ve. Një shifër e majme kjo, e mbështjellë me dokumentacion minimal – një kombinim i shkëlqyer për t’i lënë dyert hapur interpretimeve, por jo transparencës.
Në botën e financave, mungesa e manualёve nuk është thjesht çështje teknike, por është kulturë organizative. Dhe kur kultura është e paqartë, procedurat ndjekin rrugën e tyre – zakonisht më të shkurtër, më të shpejtë, dhe sigurisht, më pak të dokumentuar.
Ankandet e vitit 2023 në fokusin e interpretimit elastik
Ndër episodet më mbresëlënëse të raportit është ankandi nr. 212. Agjencia e Sigurimit të Depozitave paraqet tre kërkesa, dy prej të cilave me të njëjtin yield. Udhëzimi e ndalon qartë këtë praktikë, por komisioni i ankandit duket se e ka marrë rregulloren si sugjerim, jo detyrim. Pranohen të gjitha kërkesat – njësoj sikur të ishte një provim, ku studenti dorëzon dy versione të tezës me të njëjtat përgjigje, dhe mësuesi i pranon të dyja, me ngrohtësi.
Në një vend tjetër me demokraci normale, një situatë e tillë do të hapte një debat serioz mbi integritetin e procesit. Ndërkohë në Shqipëri, ajo përfundon thjesht si një gjetje në një raport auditues. Por që edhe vetë raporti përshkon një linjë me opinion të qetë, të butë – mbështetur në termin “i pakualifikuar”, pa konstatuar me bold se komisioni ka shpërfillur pa asnjë droje rregullat, duke shndërruar kuptimin e tyre, përmes një interpretimi “elastik”.
Zbatimi i rekomandimeve: Vallja e përhershme midis “pjesërisht” dhe “në proces”
Në institucionet publike shqiptare, ka një art të veçantë: të pranosh rekomandimet me fjalë, por t’i zbatosh me ritëm cirkadian. Banka e Shqipërisë ka pranuar disa rekomandime, disa i ka zbatuar pjesërisht, dhe disa i ka lënë për “në proces” – një term që në praktikë mund të nënkuptojë çdo gjë, që nga “po punojmë” deri te “e kemi në listë, por lista është shumë e gjatë”. Mbetet e paqartë nëse duhet të shihet raporti auditues për vitin 2024, apo të pritet për raportimet e dy institucioneve në Kuvend.
Ajo çfarë bëhet e qartë nga KLSH, është se një pjesë e rekomandimeve kanë mbetur në ajër, pavarësisht justifikimeve, pavarësisht se struktura e raportimit ngjan si një dialog i zakonshëm ndërinstitucional shqiptar ku Auditimi pyet: “A e zbatuat?” dhe Institucioni përgjigjet: “Po, pothuajse”. Përgjigjja “pothuajse” është në fakt dhe qartë: “Jo”.
Paradoksi i rekomandimeve
Rekomandimet e KLSH-së janë të drejtpërdrejta: më shumë koordinim, më shumë manualё, më shumë korrektësi në ankande dhe përdorim më efikas të likuiditeteve. Në një realitet institucional ideal, nuk do ishte e nevojshme të rekomandohej ajo çka duhet medoemos të ishte aty. Por në realitetin shqiptar edhe vetë rekomandimi stonon. Ai tingëllon si lutje burokratike ndaj institucionit që kontrollohet: “Ju lutem, ndiqni rregullat tuaja.”
Ndërkohë që cikli auditues–rekomandues ka përsëritur të njëjtin rreth vicioz çdo vit pararendës që ka kaluar dhe kalon: rekomandime – përgjigje – zbatim i pjesshëm – ripërsëritje, paradoksi mbetet aty. Banka qendrore prej sё cilёs do duhej tё buronte stabilitet dhe siguri, përballet çdo vit me të njëjtat “rekomandime”, që në fakt janë probleme.
Konkluzioni: Një auditim pa zë
Në fund të tij, raporti i KLSH-së arrin në një përfundim “të pakualifikuar”. Pavarësisht gjetjeve të rëndësishme, auditimi preferon të mos tronditë ekuilibrin institucional. Konkluzioni i pashkruar është: tronditjet institucionale nuk ndodhin nga gjetjet e auditit, por nga fakti që ato vazhdojnë të përsëriten.
Raporti i KLSH-së, pavarësisht renditjes së gjetjeve të tij me goxha peshë, nuk është aspak dramatik, as shpërthyes, por një pasqyrë e sinqertë e një institucioni që ka nevojë të ketë më shumë respekt – për rregullat që ai vetë duhet t’i ruajë.
Duhet zgjedhur kush është fakt më shqetësues: gjetjet e rënda të auditimit në Bankën e Shqipërisë, apo qetësia e trajtimit të tyre nga ana e KLSH-sё?
Nëse zgjedhja mes dy shqetësimeve kërkon pak anësi, është e sigurt se, kur rregullat ndryshohen, nuk zbatohen, interpretohen – stabiliteti financiar kthehet në iluzion statistikor, nuk mund të jetë solid.
© Ky është shkrim ekskluziv i kontrasT.al, i cili gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar burimin e tij.
