Në një botë ku kafeja është pothuajse një ritual i shenjtë i mëngjesit, ideja për ta vënë në dyshim rolin e saj në jetën tonë duket gati blasfemi. Për shumë njerëz, filxhani i parë i kafesë nuk është thjesht zakon, por një ndjenjë sigurie, një premtim energjie dhe funksionimi. Megjithatë, sipas psikologes dhe studiueses së mirëqenies, Emma Seppälä, kjo është pikërisht arsyeja pse kafeina rrallë vihet në pikëpyetje – dhe pikërisht aty qëndron problemi.
Në librin e saj të fundit SOVEREIGN, Seppälä shpjegon se shumë nga gjërat që i pranojmë verbërisht si “normale” mund të na kushtojnë shëndetin, qetësinë mendore dhe energjinë afatgjatë. Kafeina është një prej tyre. Ajo është një nga substancat psikoaktive më të përhapura dhe plotësisht ligjore, që vepron drejtpërdrejt mbi sistemin nervor. Për njerëzit që janë të prirur ndaj ankthit, kjo ndërhyrje është shpesh e padukshme, por e fuqishme.
Në thelb, kafeina e vendos trupin në gjendjen “lufto ose ik”. Edhe në doza të moderuara, ajo nxit lirimin e adrenalinës – të njëjtin hormon që trupi prodhon në situata reale rreziku. Kjo mund të jetë e dobishme në një emergjencë, por jo kur thjesht po përpiqeni të kaloni ditën pa ndjesinë e tensionit, rrahjeve të shpejta të zemrës apo mendimeve që vrapojnë pa kontroll. Studime të fundit tregojnë se edhe tek njerëzit pa diagnozë ankthi, kafeina rrit ndjeshmërinë ndaj stresit, ndërsa tek ata me ankth të përgjithësuar ose sulme paniku, simptomat shpesh përkeqësohen.
Por efekti nuk ndalet këtu. Edhe nëse pini kafe pa sheqer, kafeina ndikon drejtpërdrejt në sheqerin në gjak. Ajo sinjalizon mëlçinë të lëshojë glukozë, duke krijuar një rritje të shpejtë energjie, e cila shpesh pasohet nga një rënie e fortë. Kjo rënie sjell lodhje, turbullim mendor dhe ankth edhe më të madh – duke ju shtyrë instinktivisht drejt një filxhani tjetër. Kështu krijohet një cikël që duket si zgjidhje, por në fakt e përkeqëson problemin. Studimet tregojnë se kafeina mund të rrisë rezistencën ndaj insulinës dhe të çrregullojë balancën hormonale edhe tek të rriturit e shëndetshëm.
Me kalimin e kohës, ky “huazim energjie” nga e ardhmja lë pasoja. Ndjesia “i stimuluar, por i rraskapitur” bëhet kronike. Shumë njerëz përjetojnë lodhje të vazhdueshme, djegie emocionale dhe mungesë qartësie mendore, sidomos ata që jetojnë nën stres të vazhdueshëm. Kafeina jep një shtysë të menjëhershme, por çmimi paguhet më vonë.
Ironikisht, edhe përqendrimi që kafeja premton shpesh është mashtrues. Ndërsa mund të rrisë vigjilencën bazë, ajo shpesh dëmton fokusin e thellë, kujtesën dhe rregullimin emocional – sidomos kur jeni të lodhur. Ndjenja e të qёnit “super produktiv” shpesh shoqërohet me gabime, shpërqendrim dhe tension të brendshëm.
Dhe ndoshta pika më e rëndësishme: nëse vuan nga ankthi, ajo që trupi kërkon nuk është stimulim, por qetësi. Qetësia e vërtetë vjen vetëm kur sistemi nervor është në gjendjen “pushim dhe tretje”. Kafeina bën të kundërtën – ju mban në një gjendje të vazhdueshme alarmi. As meditimi, as frymëmarrja e thellë nuk funksionojnë plotësisht kur trupi është i mbingarkuar nga një stimulues.
Zgjidhja nuk është domosdoshmërisht heqja dorë përgjithmonë nga kafeja, por vetëdija. Ndonjëherë mjafton një reduktim, ose një pauzë e shkurtër, për të kuptuar se si ndiheni realisht pa të. Alternativa të thjeshta si ecja në mëngjes nën diell, lëvizja fizike, gjumi cilësor, ushqimi i balancuar apo pije natyrale me perime jeshile mund të ofrojnë energji më të qëndrueshme dhe më të qetë.
Në fund, nëse ankthi është bërë pjesë e përditshmërisë suaj, ndoshta nuk është thjesht një çështje mendore. Ndoshta është një zakon i vogël, i përditshëm, që po ju mban të bllokuar. Dhe ndoshta, energjia që kërkoni nuk gjendet në një filxhan tjetër kafe, por në heqjen dorë prej tij.
(Burimi: Përshtatur nё shqip nga shkrimi i Emma Seppälä, Ph.D., Psychology Today)
