“Çdo njeri që është njeri i vërtetë duhet të mësohet të mbesë vetëm mes të gjithëve, të mendojë vetë për të gjithë dhe, nëse shfaqet e nevojshme, kundër të gjithëve. Të mendosh. Të mendosh ndershëm, qoftë edhe kundër të gjithëve, kjo, megjithatë, do të thotë të mendosh për të gjithë.”
Ka pak shkrimtarë europianë që e kanë mishëruar kaq thellë figurën e intelektualit moral sa Romain Rolland. Një njeri që nuk bëri zhurmë, por la jehonë. Një mendje që nuk kërkoi pushtet, por ndikoi epoka. Një shkrimtar që i përkiste artit, por që kurrë nuk iu shmang përgjegjësisë ndaj njeriut.
Romain Rolland lindi mё 29 janar 1866. Romancier, dramaturg dhe muzikolog francez. Ka shkruar shumë punime për muzikën dhe muzikantët, ndërsa në qendër të interesit të tij ishte Ludwig van Beethoven. Ka shkruar romane biografike për njerëz të njohur. Me acarimin e ngjarjeve politike në Evropë, më shumë anon kah e majta dhe deklaron se është përkrahës i komunizmit. Ka lënë një korrespondencë të madhe me Tolstoin, Gandhin, Gorkin, Rilken, Zweigun dhe shumë bashkëkohanikë të famshëm. Është fitues i Çmimit Nobel për Letërsi për vitin 1915.
Vepra:
“Muzicientët e së kaluarës”
“Jeta e Beethovenit”
“Tolstoi”
“Jean Christophe”
“Zemra e thyer”
Rolland ishte më shumë se një shkrimtar. Ai ishte një ndërgjegje europiane në një kohë kur Europa digjej nga luftërat dhe nacionalizmat. Në Luftën e Parë Botërore, kur shumica e intelektualëve u rreshtuan pas qeverive të tyre, Rolland guxoi të shkruante kundër luftës, duke e quajtur atë një tragjedi të përbashkët njerëzore. Kjo i solli sulme të ashpra në Francë, por i dha respekt ndërkombëtar si zë i paqes.
Romani i tij monumental “Jean-Christophe” – historia e një muzikanti gjerman idealist – u bë simbol i shpirtit europian pa kufij, një thirrje për kulturë që bashkon dhe jo që ndan. Pikërisht ky idealizëm i lartë dhe mënyra humane e të përshkruarit të njeriut ishin arsyet pse Akademia Suedeze i dha Çmimin Nobel.
Rolland ishte gjithashtu një admirues i Mahatma Gandhit dhe Rabindranath Tagores. Ai shkroi një biografi të Gandhit që mbetet referencë edhe sot. Korrespondenca e tij përfshinte emra si Maxim Gorki, Sigmund Freud, Stefan Zweig – një rrjet mendimtarësh që kërkonin kuptimin e njeriut në një shekull të trazuar.
Megjithëse simpatizoi idetë e së majtës dhe komunizmit, Rolland nuk ishte kurrë dogmatik. Ai mbeti para së gjithash humanist. Ai besonte se detyra e intelektualit nuk është të ndjekë turmën, por të ruajë pavarësinë e mendimit — edhe kur kjo nënkupton vetmi.
Dhe pikërisht këtë filozofi e përmbledh më qartë se kudo shprehja e tij e famshme:
“Çdo njeri që është njeri i vërtetë duhet të mësohet të mbesë vetëm mes të gjithëve, të mendojë vetë për të gjithë dhe, nëse shfaqet e nevojshme, kundër të gjithëve…”
Në fund të jetës, Rolland u tërhoq në Vézelay, mes natyrës dhe heshtjes, larg polemikave të botës. Atje mbylli një jetë të gjatë, të përkushtuar artit, mendimit dhe dinjitetit njerëzor.
Një gjeni i heshtur. Një nobelist që nuk kërkoi kurrë fron, por që mbeti busull morale për kohën e tij — dhe për tonën.
