Represioni në Iran ka arritur nivele alarmante, ndërsa protestat e nisura në të gjithë vendin kanë hyrë në ditën e gjashtëmbëdhjetë me raportime për mbi 2,000 persona të vrarë, sipas denoncimeve nga organizata të të drejtave të njeriut. Ngjarjet e fundit kanë përfshirë përplasjet e ashpra me forcat e sigurisë, grumbullimin e trupave në spitale, dhe një rritje të numrit të të arrestuarve — ndërsa kriza sociale dhe politike thellohet dita-ditës.
Që nga nisja e lëvizjeve, protesta janë zgjeruar në të gjithë Iranin, duke u nxitur fillimisht nga problemet ekonomike, rënia e monedhës dhe pakënaqësitë ndaj qeverisjes. Ato shpejt morën një ngjyrim politik, me kërkesa për reforma dhe përgjegjësi nga udhëheqja.
Sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA), deri më tani janë raportuar 490 të vdekur protestues, por organizata paralajmëron se numri i vërtetë mund të jetë dukshëm më i lartë. Mbi 2,000 persona raportohet se janë vrarë në 48 orët e fundit, sipas burimeve të opozitës dhe Fondacionit Narges, ndërsa më shumë se 10,600 janë arrestuar. HRANA raporton gjithashtu 48 vdekje mes forcave të sigurisë iraniane. Këto shifra janë të vështira për t’u verifikuar në mënyrë të pavarur, por tregojnë shkallën e represionit me të cilin po përballen protestuesit. Ndërkohë, tetë fëmijë janë raportuar të vrarë gjatë përleshjeve deri më tani.
Identifikimi i të dashurve të humbur është bërë tmerrësisht i vështirë. Videot e publikuara tregojnë trupa të grumbulluar në spitale dhe të vendosur në qese të zeza, ndërsa familjeve u kërkohet që të paguajnë rreth 6,000 dollarë për lirimin e trupave, sipas disa raportimeve të aktivistëve.
Reagimet ndërkombëtare janë intensifikuar. Presidenti amerikan Donald Trump ka shprehur mbështetje për protestat, ndërsa Shtëpia e Bardhë po shqyrton masa të reja kundër Teheranit, përfshirë sanksione të rënda, sulme kibernetike dhe veprime të mundshme ushtarake, sipas raporteve nga mediat ndërkombëtare. Disa nga opsionet që po marrin në konsideratë autoritetet amerikane përfshijnë edhe sulme ndaj infrastrukturave jo-ushtarake në Iran, megjithëse ende nuk është marrë një vendim përfundimtar.
Në reagim ndaj këtyre zhvillimeve, Kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad Baqer Qalibaf, ka paralajmëruar se “çdo sulm i SHBA-së do ta shtyjë Iranin të hakmerret kundër Izraelit dhe bazave ushtarake amerikane në rajon, të cilat do të jenë objektiva legjitime”, duke lidhur trazirat e brendshme me një skenar më të gjerë rajonal.
Kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, ka thirrur takime të nivelit të lartë të sigurisë dhe ka shprehur mbështetje për protestuesit iranianë, duke sugjeruar se regjimi i Teheranit mund të shembet dhe për pasojë marrëdhëniet në rajon mund të ndryshojnë në favor të partneriteteve të reja, përfshirë edhe me Izraelin. Forcat Mbrojtëse të Izraelit kanë thënë se janë “të gatshme të reagojnë nëse është e nevojshme”.
Në brendësi të Iranit, zyrtarët e regjimit kanë përdorur taktika represive me gaz lotsjellës dhe armë kundër protestuesve dhe madje edhe ndaj familjeve gjatë funeraleve në varrezat e Teheranit. Zyrtarë të lartë kanë minimizuar fillimisht protestat, por më vonë kanë pranuar forcën e tyre dhe kanë shpallur tre ditë zie kombëtare, duke përfshirë edhe forcat e sigurisë dhe policinë në listën e atyre “që duhen nderuar”.
Duke synuar të zhdukë çdo mundësi dialogu, Presidenti Masoud Pezeshkian dhe prokurori i përgjithshëm i Iranit i kanë quajtur protestuesit “terroristë të lidhur me fuqi të huaja”, duke ngritur akuza që në kushtet e sistemit ligjor iranian mund të dënohen me vdekje.
Lëvizja, tani në ditën e saj të 16-të, konsiderohet nga analistët si një nga më të fuqishmet që nga protestat “Gratë, Jeta dhe Liria” të vitit 2022, të nxitura nga vdekja e Mahsa “Jina” Amini. Demonstratat tani mbajnë emrin e një krize më të gjerë politike dhe ekonomike dhe kanë nxitur edhe thirrjet për kthimin e princit Reza Pahlavi — i cili, nga mërgimi i tij në SHBA, i ka bërë thirrje qytetarëve iranianë të mos heqin dorë nga rezistenca dhe ka deklaruar se është gati të kthehet në vend “sa më shpejt të jetë e mundur” për të udhëhequr një tranzicion drejt zgjedhjeve të lira dhe transparente.
Ndërkohë, reagimi i autoriteteve mbetet i ashpër dhe i vendosur për të ruajtur kontrollin. Shefi i Policisë Kombëtare, Sardar Radan, ka njoftuar “arrestime të konsiderueshme” dhe rritje të konfrontimeve me protestuesit pa sinjale të uljes së tensionit.
