Tensionet në Arktik kanë hyrë në një fazë të rrezikshme. Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, deklaroi hapur se ishulli refuzon çdo ide për t’u vënë nën kontrollin e Shteteve të Bashkuara, duke zgjedhur qartë aleancën me Danimarkën, NATO-n dhe Bashkimin Evropian. “Nëse duhet të zgjedhim mes SHBA-së dhe Danimarkës, ne zgjedhim Danimarkën, NATO-n dhe BE-në. Groenlanda nuk do të jetë pronë apo territor i qeverisur nga Uashingtoni,” tha ai në një konferencë të përbashkët me kryeministren daneze Mette Frederiksen.
Deklarata vjen pak orë përpara takimit që ministrat e jashtëm të Groenlandës dhe Danimarkës do të zhvillojnë me zëvendëspresidentin amerikan JD Vance dhe sekretarin e shtetit Marco Rubio. Takimi pritet të jetë vendimtar, pasi Donald Trump ka përshkallëzuar retorikën e tij, duke deklaruar se SHBA do ta marrë Groenlandën “në një mënyrë ose në tjetrën”, pa përjashtuar as përdorimin e forcës.
Trump e ngriti për herë të parë idenë e marrjes së Groenlandës në vitin 2019, por këtë muaj e ka kthyer në një prioritet strategjik. Këto deklarata kanë shkaktuar një krizë gjeopolitike, kanë ngritur pikëpyetje mbi qëndrueshmërinë e NATO-s dhe kanë futur në ankth mijëra banorë të ishullit, të cilët papritur e gjejnë veten në qendër të një përplasjeje mes fuqive të mëdha. Në Nuuk, kryeqytetin e mbuluar me borë, dyqanet kanë nxjerrë bluza me mesazhin “Groenlanda nuk është në shitje”.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen e cilësoi presionin amerikan “krejtësisht të papranueshëm” dhe paralajmëroi se është në rrezik një parim themelor i rendit ndërkombëtar: kufijtë nuk mund të ndryshohen me forcë dhe vendet e vogla nuk duhet të jetojnë me frikë nga vendet e mëdha. Ajo ka deklaruar më herët se një pushtim amerikan i Groenlandës do të sillte praktikisht fundin e NATO-s.
Shqetësimi është ndarë edhe nga udhëheqësit evropianë. Ministri gjerman i Mbrojtjes Boris Pistorius tha se çdo tentativë amerikane për të marrë Groenlandën do të ishte një situatë e paprecedentë në historinë e NATO-s dhe të çdo aleance mbrojtëse. Sekretari i përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte pranoi se aleanca po punon për hapat e ardhshëm në mbrojtjen e Arktikut dhe se të gjithë anëtarët kanë interes të përbashkët në sigurinë e rajonit.
Ndërkohë Danimarka ka paralajmëruar rritje të pranisë ushtarake në Groenlandë gjatë këtij viti, duke kërkuar angazhim më të madh të NATO-s në zonë. Nga ana tjetër, i dërguari i Trump për Arktikun, Thomas Dans, deklaroi se SHBA mund të ndërmarrë veprime konkrete për Groenlandën brenda javëve ose muajve të ardhshëm, pasi presidenti dëshiron që zhvillimet të ecin “me shpejtësi të lartë”. Trump argumenton se Groenlanda është thelbësore për sigurinë amerikane përballë Rusisë dhe Kinës, si dhe për shkak të pasurive të mëdha minerale strategjike.
Në mes të kësaj përplasjeje globale, Groenlanda vazhdon rrugën e saj drejt pavarësisë nga Danimarka, por e bën të qartë se nuk do të pranojë asnjë pushtim amerikan. Qeveria e ishullit deklaroi se mbrojtja e Groenlandës duhet të realizohet vetëm brenda kornizës së NATO-s. “Për të tjerët mund të jetë një copë tokë. Për ne është shtëpia jonë,” tha ministrja groenlandeze Naaja Nathanielsen.
Kështu, një ishull me vetëm 57 mijë banorë është shndërruar në pikën më të nxehtë gjeopolitike të fillimit të vitit 2026. Dhe mesazhi i Groenlandës është tashmë i qartë: ajo zgjedh Danimarkën – dhe nuk është në shitje.
(Burimi: The Guardian)
