Presidenti amerikan Donald Trump ka kërcënuar me vendosjen e tarifave të reja tregtare ndaj vendeve që kundërshtojnë planin e tij për të aneksuar Groenlandën. Në një takim në Shtëpinë e Bardhë, Trump deklaroi se “mund të vendosë tarifa ndaj vendeve nëse nuk pajtohen me Groenlandën”, territor vetëqeverisës që kontrollohet nga Danimarka. Ai nuk specifikoi se cilat vende do të preken apo mbi çfarë baze ligjore do të vendoseshin këto taksa importi.
Deklarata vjen ndërsa Danimarka, Groenlanda dhe një numër vendesh aleate kanë kundërshtuar hapur ambiciet e Trump. Edhe brenda SHBA-së ka skepticizëm për një ide të tillë. Në të njëjtën kohë që Trump fliste, një delegacion dypartiak i Kongresit amerikan ndodhej në Groenlandë për të shprehur mbështetje për territorin dhe për të ulur tensionet.
Delegacioni prej 11 ligjvënësish, republikanë dhe demokratë, u takua me zyrtarë lokalë, me kryeministren daneze Mette Frederiksen dhe me kryeministrin e Groenlandës Jens-Frederik Nielsen. Senatori demokrat Chris Coons, që kryesonte delegacionin, tha se qëllimi i vizitës ishte “të dëgjojmë vendasit dhe të sjellim pikëpamjet e tyre në Uashington për të ulur gjakrat”.
Trump ka deklaruar vazhdimisht se Groenlanda është “jetike për sigurinë kombëtare të SHBA-së” dhe ka paralajmëruar se Uashingtoni do ta marrë ishullin “me hir a me pahir” – një sinjal i qartë se nuk përjashtohet as përdorimi i forcës.
“Mund t’u vendos tarifa vendeve që nuk pajtohen me Groenlandën, sepse ne kemi nevojë për Groenlandën për sigurinë kombëtare,” tha ai.
Groenlanda është pak e populluar, por shumë e pasur në burime natyrore dhe ka një pozicion strategjik mes Amerikës së Veriut dhe Arktikut. Ajo është kyçe për sistemet e paralajmërimit të hershëm ndaj sulmeve raketore dhe për monitorimin e lundrimit në Arktik. SHBA-të tashmë kanë mbi 100 trupa të stacionuar përgjithmonë në bazën Pituffik, një qendër amerikane e monitorimit raketor që funksionon që nga Lufta e Dytë Botërore. Sipas marrëveshjeve ekzistuese me Danimarkën, SHBA-të mund të dislokojnë edhe më shumë trupa në ishull, por Trump këmbëngul se vetëm “pronësia” e Groenlandës garanton mbrojtje të plotë ndaj Rusisë dhe Kinës.
Danimarka ka paralajmëruar se çdo veprim ushtarak amerikan kundër Groenlandës do të nënkuptonte fundin e NATO-s, pasi aleanca nuk ka parashikuar kurrë një skenar ku një anëtar përdor forcë ndaj një tjetri. Vendet europiane janë rreshtuar në mbështetje të Danimarkës dhe kanë theksuar se siguria e Arktikut është përgjegjësi e përbashkët e NATO-s.
Franca, Gjermania, Suedia, Norvegjia, Finlanda, Holanda dhe Mbretëria e Bashkuar kanë dërguar tashmë trupa në Groenlandë në një mision zbulimi. Presidenti francez Emmanuel Macron ka paralajmëruar se së shpejti do të dërgohen edhe asete tokësore, ajrore dhe detare.
Vizita e delegacionit të Kongresit vjen pasi bisedimet e nivelit të lartë në Uashington nuk arritën ta bindnin Trump të heqë dorë nga planet e tij. Delegacioni përfshinte edhe senatorë republikanë të moderuar, Thom Tillis dhe Lisa Murkowski, të njohur si mbështetës të fortë të NATO-s.
Deputetja groenlandeze Aaja Chemnitz tha për BBC se takimi me ligjvënësit amerikanë i dha shpresë: “Ne kemi nevojë për miq. Ne kemi nevojë për aleatë.” Ajo shtoi se presioni amerikan nuk është i ri dhe se situata “po ndryshon orë pas ore”.
Ndërkohë, Murkowski është bashkësponsore e një projektligji dypartiak në Kongres që synon të bllokojë çdo përpjekje për aneksimin e Groenlandës, ndërsa një kongresmen republikan ka paraqitur një projektligj rival që mbështet aneksimin.
I dërguari i Trump për Groenlandën, Jeff Landry, deklaroi se SHBA-të duhet të negociojnë drejtpërdrejt me udhëheqësit e Groenlandës, jo me Danimarkën.
Ministrat e jashtëm të Danimarkës dhe Groenlandës u takuan këtë javë me zëvendëspresidentin JD Vance dhe Sekretarin e Shtetit Marco Rubio në Shtëpinë e Bardhë. Një zyrtar danez i tha BBC-së se SHBA propozoi një “zgjidhje të mesme”, por theksoi se çështja e dërgimit të trupave amerikane nuk u diskutua zyrtarisht.
Megjithatë, Danimarka deklaron se e merr shumë seriozisht qëllimin e Trump.
Kriza e Groenlandës po shndërrohet në një provë të paprecedentë për marrëdhëniet transatlantike – ku diplomacia, kërcënimet ekonomike dhe interesat strategjike po përplasen hapur.
(Burimi: BBC)
