Në një livadh të qetë në jug të Austrisë, një zbulim i pazakontë po detyron shkencëtarët të rishikojnë gjithçka që mendonin se dinin për mendjen e bagëtive. Veronika, një lopë 13-vjeçare nga fshati Nötsch im Gailtal, ka treguar një aftësi që deri më sot nuk ishte dokumentuar kurrë në këtë specie: përdorimin e mjeteve me qëllim dhe zgjuarsi.
Pronari i saj, fermeri organik Witgar Wiegele, vuri re prej vitesh se Veronika luante me copa druri. Me kalimin e kohës, loja u shndërrua në diçka më të sofistikuar – ajo filloi t’i përdorte shkopinjtë për të gërvishtur trupin e saj. Për më tepër, ajo njihte zërat e anëtarëve të familjes dhe vraponte për t’i takuar kur e thërrisnin. “U mahnita nga inteligjenca e saj e jashtëzakonshme dhe mendova sa shumë mund të mësojmë nga këto qenie: durim, qetësi dhe butësi,” tha Wiegele.
Një video e sjelljes së saj mbërriti shpejt në Universitetin e Mjekësisë Veterinare në Vjenë. Biologët që studiojnë inteligjencën e kafshëve kuptuan menjëherë rëndësinë e pamjeve. “Ishte përdorim i vërtetë mjeti,” tha studiuesi Antonio Osuna Mascaró. Brenda pak ditësh, ekipi u nis drejt fshatit alpin, të rrethuar nga pyje, liqene blu dhe male — një vend që vetë shkencëtarët e përshkruan si idilik.
Eksperimenti ishte i thjeshtë, por zbulues. Studiuesit i dhanë Veronikës një furçë me dorezë të gjatë. Ajo jo vetëm që e merrte mjetin, por e përdorte me një saktësi mbresëlënëse. Nëse furça ishte në kënd të vështirë, ajo e ripoziciononte me gjuhë, e fiksonte me dhëmbë dhe më pas e përdorte sipas nevojës. Për zonat e forta të shpinës, zgjidhte skajin me qime të furçës. Për pjesët më delikate të trupit, kalonte me kujdes në dorezën e lëmuar. Kjo aftësi për të përdorur të njëjtin mjet në mënyra të ndryshme konsiderohet përdorim shumëfunksional i veglave – diçka që jashtë njerëzve ishte vërtetuar bindshëm vetëm te shimpanzetë.
Në shtatë seanca testimi, me nga dhjetë prova secila, u regjistruan 76 raste të përdorimit të qëllimshëm të mjetit për të arritur zona që përndryshe do të ishin të paarritshme. Fillimisht studiuesit dyshuan se bëhej fjalë për rastësi. Por me kalimin e kohës u shfaq një model i qartë: Veronika merrte vendime të përshtatshme për situata të ndryshme.
Si i fitoi këto aftësi mbetet e paqartë. Por studiuesit theksojnë se Veronika jeton në kushte të rralla për specie të saj: ka arritur një moshë të pazakontë dhe ka jetuar në një mjedis të pasur me stimuj. Pas publikimit të studimit në revistën Current Biology, janë raportuar edhe raste të tjera të sjelljeve të ngjashme.
“Ne nuk besojmë se Veronika është ‘Ajnshtajni’ i kësaj bote,” thotë Osuna Mascaró. “Por ajo na tregon se potenciali për risi dhe inteligjencë ka qenë aty gjatë gjithë kohës, ndërsa ne e kemi injoruar për mijëra vjet. Është tronditëse që po e zbulojmë vetëm tani.”
Shkencëtarët theksojnë se kjo nuk do të thotë se po shfaqet një specie e re “super-qeniesh”. Por siç shkruhet në studim: “Ajo nuk krijoi mjete, por zgjodhi, rregulloi dhe përdori një me shkathtësi dhe fleksibilitet të dukshëm. Ndoshta absurdi i vërtetë nuk është ideja e një lope që përdor mjete, por supozimi ynë se kjo nuk mund të ndodhte kurrë.”
(Burimi: The Guardian)
