Dështimi i përsëritur dhe i thellë në plotësimin nё kohë të vendeve vakante në Këshillin Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë përbën një lëshim të rëndë qeverisës që kërcënon të minojë themelet e njërit prej institucioneve më jetike dhe autonomë të Republikës. Siç vihet në dukje në raportimin e fundit nga Monitor.al (5 shkurt 2026), procedurat për propozimin dhe zgjedhjen e anëtarëve të rinj janë penguar nga vonesa të konsiderueshme nga ana e Këshillit të Ministrave dhe organeve të lidhura ekzekutive, duke riprodhuar një skenar identik me atë të shtatë (7) viteve më parë, kur të njëjtat institucione nxitën procedurat ligjore me një vonesë të papranueshme, duke çuar në vakanca të zgjatura që komprometuan efikasitetin operacional.
Kuadri ligjor është i qartë dhe i projektuar posaçërisht për mbrojtjen e autonomisë. Sipas Ligjit Nr. 8269, datë 23.12.1997, për Bankën e Shqipërisë (i ndryshuar, veçanërisht me Ligjin Nr. 179/2014), Këshilli Mbikëqyrës përbën organin më të lartë vendimmarrës dhe mbikëqyrës të politikave, administrimit dhe operacioneve të institucionit qendror monetar. Ai përbëhet nga nëntë anëtarë ku Guvernatori i Bankёs sё Shqipёrisё, është njëkohësisht kryetar i këtij këshilli, një rast unikal – ku i kontrolluari kontrollon veten.
Anëtarët e Këshillit Mbikqyrës të Bankёs sё Shqipёrisё, presin të miratojnë rritjen e rrogës së Guvernatorit që t’iu rritet rroga atyre, meqë e kanë referencë. Zëvendësguvernatori i parë i Bankёs sё Shqipёrisё është zëvendëskryetar si edhe zëvendësguvernatori i dytë janë anëtarët e këtij këshilli, bashkë me gjashtë anëtarë të tjerë që zgjidhen për të mbikëqyrë një institucion kushtetues të “pavarur”.
Të gjithë zgjidhen nga Kuvendi i Shqipërisë mbi bazën e propozimeve specifike – pesë nga Kuvendi, tre nga Këshilli i Ministrave dhe një nga vetë Këshilli Mbikëqyrës – ndërsa Guvernatori propozohet nga Presidenti i Republikës, kurse zëvendësguvernatorët zgjidhen nga Këshilli mbi propozimin e Guvernatorit.
Anëtarët ushtrojnë detyrën për një mandat shtatëvjeçar të shpërndarë në mënyrë të shkallëzuar për të garantuar vazhdimësinë institucionale, duke kërkuar kualifikime të larta si:
- arsim të lartë ekonomik ose juridik,
- përvojë profesionale minimale pesëvjeçare në administratën publike apo institucione financiare e bankare,
- integritet moral të pakontestueshëm dhe mungesë të papajtueshmërive të parashikuara (si pjesëmarrje aktive në veprimtari politike ose aksioner me ndikim në banka të licencuara)
Shkarkimi i tyre rregullohet në mënyrë strikte, ndërsa pavarësia e Bankës mbrohet në mënyrë eksplicite nga çdo ndërhyrje e jashtme po të lexosh ligjin: “Çdo subjekt është i detyruar të respektojë pavarësinë e Bankës së Shqipërisë… dhe të mos ndërhyjë në veprimtaritë e saj”.
Kompetencat e Këshillit Mbikëqyrës të Bankёs sё Shqipёrisё janë të gjera dhe vendimtare për stabilitetin makroekonomik të vendit. Ky këshill miraton politikën monetare; regjimin dhe politikat e këmbimit valutor, licencimin dhe revokimin e licensave të bankave si edhe raporton para Kuvendit dhe Këshillit të Ministrave.
Kuorumi për vendimet e Këshillit Mbikëqyrës të Bankёs sё Shqipёrisё kërkon praninë e më shumë se gjysmës së anëtarëve të emëruar dhe vendimet miratohen me shumicën e thjeshtë të të pranishmëve. Edhe pse veprimet mbeten të vlefshme pavarësisht vakancave, në praktikë – me deri në gjashtë nga nëntë vende vakante ose të skaduara – mbledhjet (përfshirë të parën dhe të dytën e vitit 2026) kanë dështuar ose janë shtyrë për shkak të mungesës së kuorumit të nevojshëm pasi vetëm tre anëtarë kanë qenë në gjendje të marrin pjesë.
Këto vonesa – nisja e procedurave nga Kuvendi vetëm në fillim të shkurtit 2026 pas thirrjes së vonë për aplikime (të mbyllura në dhjetor 2025 me rreth 20 kandidatë për kuotat e Kuvendit), zhvillimi i seancave dëgjimore dhe mosdepozitimi ende i tre propozimeve nga Këshilli i Ministrave – zbulojnë një dështim sistematik në koordinimin ndërinstitucional midis pushtetit ekzekutiv dhe atij legjislativ, ose një vonesë të qëllimshme për “ankandin” e anëtarëve të rinj.
Ligji nuk parashikon afate rigoroze për propozimet, por ekzekutimi në kohë është i nënkuptuar për ruajtjen e vazhdimësisë operacionale dhe të objektivit kryesor të Bankës së Shqipërisë që është arritja dhe ruajtja e stabilitetit të çmimeve, bashkë me mbështetjen e stabilitetit financiar në tërësi.
Implikacionet e këtyre vonesave janë reale dhe potencialisht destabilizuese. Vakancat e zgjatura ose pamundësia për të mbledhur Këshillin Mbikëqyrës të BSH në mënyrë efektive mund të pengojnë vendime kritike lidhur me politikën monetare, mbikëqyrjen bankare, administrimin e rezervave dhe raportimin e stabilitetit financiar – veçanërisht në një kontekst sfidash ekonomike të vazhdueshme, aspiratave për integrim evropian dhe nevojës për institucione të besueshme.
Vlerësimet e fundit të FMN-së dhe Komisionit Evropian nënvizojnë se pavarësia e bankës qendrore është kusht esencial për kredibilitetin, kontrollin e pritshmërive inflacioniste dhe qëndrueshmërinë financiare; çdo perceptim i politizimit ose paralizës gërryen dhe shkatërron këtë besim. Historia e tranzicionit shqiptar që nga fillimi i viteve ’90 thekson rëndësinë e një banke qendrore të fortë dhe autonome.
Ky nuk është thjesht një mosfunksionim procedural, por një sinjal alarmant i dobësisë institucionale, sidomos atij që lidhet me “paranë” – financat.
Banka e Shqipërisë mbetet shtylla kurrizore e sovranitetit monetar dhe stabilitetit financiar të vendit, ndaj dhe aktorët politikë duhet të vënë mbi çdo interes të ngushtë funksionalitetin e plotë të saj. Emërimet në kohë do të ripohonin angazhimin e Shqipërisë ndaj institucioneve të forta e të pavarura – thelbësore për qëndrueshmërinë ekonomike, besimin e investitorëve dhe integrimin evropian. Çdo vonesë e mëtejshme përbën një rrezik që vendi dhe ekonomia nuk mund ta përballojnë.
