Ish-manjati i medias në Hong Kong, Jimmy Lai, është dënuar me 20 vite burg, duke i dhënë fund një beteje të gjatë ligjore që është kthyer në simbol të goditjes së Pekinit ndaj lirive dhe të drejtave të njeriut.
78-vjeçari, një miliarder dhe kritik i zëshëm i qeverisë kineze, ishte ndër figurat më të njohura të akuzuara pas vendosjes së ligjit të gjerë për sigurinë kombëtare në vitin 2020. Ky është dënimi më i rëndë i dhënë deri më tani sipas këtij ligji dhe praktikisht nënkupton se Lai nuk do të ketë mundësi për lirim me kusht deri në fund të jetës së tij.
Vendimi ka nxitur reagime të forta ndërkombëtare dhe thirrje për lirimin e tij. Gjyqi historik u ndoq nga afër edhe nga liderë perëndimorë, përfshirë presidentin amerikan Donald Trump, i cili më herët ishte zotuar se do të përpiqej ta nxirrte nga burgu. Trump pritet të udhëtojë në Kinë në muajt e ardhshëm për një takim me Xi Jinping, ndërsa mbështetësit e Lait shpresojnë që çështja të ngrihet në tryezën diplomatike.
Familjarët e tij reaguan ashpër ndaj vendimit. Djali, Sebastien Lai, e quajti dënimin “drakonian” dhe kërcënues për jetën e të atit, ndërsa vajza Claire tha se shëndeti i tij është përkeqësuar ndjeshëm dhe paralajmëroi se, nëse dënimi zbatohet plotësisht, ai mund të vdesë në burg si një martir.
Lai ishte bërë prej kohësh një figurë e padëshiruar për Pekinin për shkak të kritikave ndaj kufizimit të lirive në Hong Kong dhe rolit të tij si themelues i gazetës pro-demokracisë Apple Daily, tashmë e mbyllur. Autoritetet kineze dhe ato lokale kanë hedhur poshtë vazhdimisht akuzat se ndjekja penale ndaj tij ishte e motivuar politikisht apo një sulm ndaj lirisë së shtypit, duke theksuar se ai ka marrë kujdes të mjaftueshëm mjekësor në burg.
Udhëheqësi i Hong Kongut, John Lee, deklaroi se Lai kishte përdorur gazetën për të “helmuar mendjet e qytetarëve, nxitur urrejtje, shtrembëruar faktet dhe kërkuar sanksione ndërkombëtare ndaj Kinës”.
Në dhjetor, gjykata e shpalli fajtor për dy akuza që lidhen me sigurinë kombëtare dhe një për nxitje kryengritjeje. Gjykatësit e përshkruan si “trurin e komploteve”, duke theksuar kontaktet e tij me politikanë amerikanë dhe përpjekjet për të mobilizuar presion ndërkombëtar ndaj Kinës.
Edhe gjashtë ish-kolegë të Apple Daily u dënuan me burg, me dënime që variojnë nga 6 vjet e 9 muaj deri në 10 vjet, ndërsa kompania dhe filialet e saj u gjobitën me 6 milionë dollarë hongkongas.
Ligji i sigurisë kombëtare ka transformuar thellësisht Hong Kongun: dhjetëra disidentë janë burgosur, media kritike dhe organizata të shoqërisë civile janë shpërndarë, ndërsa skena politike është dobësuar ndjeshëm. Autoritetet thonë se ligji ka “rikthyer stabilitetin” pas protestave masive dhe shpesh të dhunshme të vitit 2019.
Mbështetës të shumtë u rreshtuan për ditë me radhë jashtë gjykatës West Kowloon për të parë nga afër procesin. “Ai është flamuri i Hong Kongut”, tha një 75-vjeçar, duke shtuar se, edhe pse nuk pajtohej me çdo veprim të tij, e vlerësonte përkushtimin ndaj lirisë, demokracisë dhe drejtësisë.
Ekspertët paralajmërojnë se çështja mund të kthehet në një pikë të re tensioni mes SHBA-së dhe Kinës, që tashmë përplasen për tregtinë, teknologjinë dhe Tajvanin. Disa analistë besojnë se Pekini mund ta përdorë Lain si “kartë negociuese” në bisedimet me Uashingtonin, ndoshta duke shqyrtuar një lirim për arsye shëndetësore në këmbim të koncesioneve.
Organizata për të drejtat e njeriut, përfshirë Amnesty International, e cilësuan vendimin një “sulm të ftohtë ndaj lirisë së shprehjes”, ndërsa ministrja e Jashtme britanike Yvette Cooper e quajti ndjekjen penale “të motivuar politikisht”.
Nga ana tjetër, Pekini reagoi duke u kërkuar vendeve të tjera të mos ndërhyjnë në çështjet gjyqësore të Hong Kongut.
Historia personale e Jimmy Lait pasqyron edhe fatin e qytetit që ai mbrojti. I lindur në Kinën kontinentale, ai mbërriti në Hong Kong në moshën 12-vjeçare, u ngrit nga punëtor fabrike në miliarder të industrisë së veshjeve dhe më pas themeloi Apple Daily në vitin 1995, pak para kalimit të qytetit nën sovranitetin kinez.
Gazeta botoi numrin e fundit në qershor 2021, pasi policia bastisi redaksinë dhe ngriu asetet. Që atëherë, shumë gazetarë janë larguar nga Hong Kongu, ndërsa renditja e qytetit për lirinë e shtypit ka rënë ndjeshëm – nga vendi i 18-të në vitin 2002 në të 140-in vitin e kaluar, sipas Reporterëve pa Kufij.
Për autoritetet lokale, çështja nuk ka lidhje me lirinë e medias. Por studiuesit paralajmërojnë se mbyllja e mediave kritike dhe kriminalizimi i kontakteve me aktorë ndërkombëtarë rrezikon rrjedhën e lirë të informacionit – një element kyç për çdo qendër financiare që synon transparencë dhe besim global.
