Ndjesia e rëndesës që shumë njerëz përjetojnë çdo të hënë në mëngjes nuk është domosdoshmërisht mungesë vullneti apo disipline. Sipas studiuesit T. Alexander Puutio, ajo lidhet me një mospërputhje mes mënyrës si ka evoluar psikologjia njerëzore dhe mënyrës si është ndërtuar puna moderne.
Për pjesën më të madhe të historisë njerëzore, jeta zhvillohej në grupe të vogla, me detyra të qarta dhe me ndikim të drejtpërdrejtë në mbijetesë. Gjuetia, mbledhja e ushqimit apo ndërtimi i mjeteve kishin një lidhje të menjëhershme mes përpjekjes dhe rezultatit. Qëllimi ishte i dukshëm, ndërsa roli i secilit brenda grupit ishte i qartë.
Me revolucionin bujqësor dhe më pas me industrializimin, puna mori një formë krejt tjetër. Specializimi solli rritje të produktivitetit dhe pasurisë, por njëkohësisht e zgjeroi distancën mes përpjekjes individuale dhe rezultatit final. Orari i fiksuar, ndarja e detyrave në pjesë të vogla dhe hierarkitë e ngurta krijuan një sistem efikas, por jo domosdoshmërisht të përputhshëm me nevojat psikologjike të njeriut për kuptim, larmi dhe autonomi.
Studime të ndryshme në psikologjinë organizative tregojnë se motivimi rritet kur qëllimet janë të qarta dhe kuptimplota, dhe kur puna përfshin përdorimin e aftësive të ndryshme. Megjithatë, shumë role moderne janë të ngushta dhe të përsëritshme, duke e bërë të vështirë ndjesinë e ndikimit real. Sipas raportit “State of the Global Workplace 2023” të Gallup, shumica e punonjësve në botë nuk ndihen të angazhuar në punë dhe një pjesë e konsiderueshme përjeton stres të përditshëm.
Sot, me zhvillimin e inteligjencës artificiale, një shtresë e re pasigurie i shtohet kësaj tabloje. Frika nuk është vetëm zëvendësimi nga teknologjia, por edhe ngushtimi i mëtejshëm i rolit njerëzor, duke e reduktuar hapësirën për krijimtari dhe ndjenjë zotërimi mbi punën.
Megjithatë, autori sugjeron se zgjidhja nuk qëndron domosdoshmërisht në braktisjen e sistemit, por në rikthimin e disa elementeve që përputhen me natyrën tonë. Një hap i parë është të bëhet e dukshme lidhja mes punës së përditshme dhe ndikimit të saj real, sado i tërthortë të duket. Të kuptosh se si roli yt ndikon te kolegët, klientët apo komuniteti mund të rikthejë ndjesinë e kuptimit.
Po ashtu, edhe në role të kufizuara, kërkimi i larmisë përmes mësimit, projekteve të reja apo zgjerimit të përgjegjësive mund të rrisë kënaqësinë. Gjithashtu, ndjenja e autonomisë – qoftë edhe përmes riorganizimit të orarit– ndihmon në rikthimin e kontrollit.
Sipas Puutio-s, e hëna ndihet e rëndë jo sepse ne jemi të dobët, por sepse strukturat e punës kanë evoluar më shpejt se psikologjia jonë. Të kuptuarit e kësaj mospërputhjeje është hapi i parë për ta përballuar javën jo si një barrë personale, por si një realitet që mund të riformësohet, të paktën pjesërisht, nga brenda.
(Burimi: Psychology Today)
