Shtetet e Bashkuara i kanë dërguar Iranit një plan me 15 pika për t’i dhënë fund luftës në Lindjen e Mesme, një dokument që synon jo vetëm ndaljen e konfliktit, por edhe riformatimin e balancave të sigurisë në rajon. Edhe pse plani nuk është bërë publik në detaje, zyrtarët që janë njohur me përmbajtjen e tij kanë zbuluar shtyllat kryesore mbi të cilat ai është ndërtuar.
Në thelb, plani kërkon kufizimin e programit bërthamor të Iranit. SHBA dhe aleatët e saj synojnë të sigurojnë që Teherani të mos ketë mundësi të prodhojë armë bërthamore, duke kërkuar kontroll më të fortë mbi uraniumin e pasuruar dhe kapacitetet e prodhimit. Aktualisht, Irani zotëron rreth 440 kilogramë uranium të pasuruar, një faktor që e bën këtë pikë kyçe në çdo marrëveshje.
Një tjetër element i rëndësishëm lidhet me programin e raketave balistike. Plani synon të kufizojë zhvillimin dhe përdorimin e tyre, pasi këto raketa kanë qenë një nga mjetet kryesore të Iranit në sulmet ndaj Izraelit dhe vendeve të tjera në rajon.
Në fokus është edhe çështja e sigurisë detare, veçanërisht Ngushtica e Hormuzit. SHBA kërkon rihapjen e plotë dhe të sigurt të kësaj rruge strategjike, përmes së cilës kalon një pjesë e madhe e naftës dhe gazit botëror. Bllokimi i saj nga Irani ka tronditur tregjet globale dhe ka rritur çmimet e energjisë, ndaj rikthimi i lirisë së lundrimit është një prioritet kryesor.
Plani gjithashtu synon ndalimin e sulmeve dhe një ulje graduale të tensioneve ushtarake, duke krijuar kushte për një armëpushim të qëndrueshëm. Kjo do të shoqërohej me mekanizma verifikimi dhe garanci ndërkombëtare për zbatimin e marrëveshjes.
Një dimension tjetër i rëndësishëm është diplomacia rajonale. SHBA po përdor ndërmjetës si Pakistani, ndërsa vende si Egjipti dhe Turqia po inkurajojnë Iranin të hyjë në negociata. Kjo tregon se plani nuk është vetëm një marrëveshje dypalëshe, por pjesë e një përpjekjeje më të gjerë ndërkombëtare.
Në plan afatgjatë, qëllimi i këtij dokumenti duket të jetë stabilizimi i rajonit dhe shmangia e një përshkallëzimi më të madh. Po ashtu, sinjalet nga Uashingtoni tregojnë se administrata Trump mund të jetë e gatshme të mos kërkojë menjëherë ndryshim regjimi në Iran, por të pranojë një Teheran më të dobësuar dhe më të kontrolluar.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse Irani do ta pranojë këtë plan. Struktura drejtuese në Teheran është goditur rëndë nga lufta, ndërsa mungesa e një vendimmarrjeje të qartë mund të vonojë çdo përgjigje. Edhe Izraeli, i përfshirë drejtpërdrejt në konflikt, mbetet një faktor kyç për fatin e këtij propozimi.
Në fund, plani me 15 pika i SHBA nuk është thjesht një ofertë për paqe, por një përpjekje për të rishkruar rregullat e lojës në Lindjen e Mesme, duke vendosur kufij të rinj për fuqinë ushtarake dhe strategjike të Iranit.
(Burimi: NYT)
