Ndërsa përpjekjet për t’i dhënë fund luftës së nisur nga SHBA dhe Izraeli ndaj Iranit vazhdojnë, Teherani ka shtuar një kërkesë të re në tryezën e negociatave – një kërkesë që mund të ndryshojë jo vetëm rrjedhën e konfliktit, por edhe ekuilibrat ekonomikë globalë. Për herë të parë, zyrtarë iranianë po kërkojnë njohjen e sovranitetit të vendit mbi Ngushtica e Hormuzit, një nga arteriet më të rëndësishme energjetike në botë.
Kjo ngushticë e ngushtë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e naftës dhe gazit të lëngshëm në nivel global, është kthyer në armën më të fortë strategjike të Iranit. Ajo që deri dje ishte një kërcënim – mbyllja e saj në rast sulmi – sot po shndërrohet në një ambicie shumë më konkrete: ta përdorë këtë pikë kyçe jo vetëm si presion politik, por edhe si burim të ardhurash miliardëshe.
Gjatë luftës, trafiku detar në këtë zonë është ngadalësuar ndjeshëm për shkak të sulmeve iraniane, duke tronditur tregjet ndërkombëtare të energjisë dhe duke detyruar shumë vende të kërkojnë alternativa emergjente për furnizim. Pikërisht ky ndikim i madh duket se ka shtyrë Teheranin të shkojë një hap më tej. Ideja që po merr formë është e thjeshtë, por me pasoja të mëdha: nëse Hormuzi është kaq vendimtar për ekonominë botërore, atëherë pse të mos vendoset një tarifë për kalimin e anijeve?
Ligjvënës në Iran po shqyrtojnë mundësinë e një sistemi tarifimi për anijet që transportojnë naftë dhe mallra përmes kësaj rruge ujore. Një këshilltar i udhëheqjes supreme ka folur madje për një “regjim të ri” në Ngushticën e Hormuzit, që do t’i jepte Teheranit kontroll më të madh mbi qarkullimin detar dhe mundësinë për të kufizuar apo favorizuar kalimin në varësi të interesave të tij politike. Duke qenë se Irani ka në dorë një nga nyjet më kritike të tregtisë globale, ai synon ta shfrytëzojë këtë avantazh maksimalisht – edhe financiarisht.
Sipas përllogaritjeve të ekspertëve, potenciali ekonomik është i jashtëzakonshëm. Në kushte normale, rreth 20 milionë fuçi naftë kalojnë çdo ditë përmes Hormuzit. Nëse çdo anije e madhe paguan një tarifë prej rreth 2 milionë dollarësh, të ardhurat mujore mund të arrijnë në qindra miliona dollarë, duke iu afruar fitimeve që gjeneron Kanali i Suezit. Për një vend të goditur rëndë nga sanksionet ndërkombëtare, kjo do të ishte një mënyrë e drejtpërdrejtë për të kompensuar humbjet ekonomike.
Megjithatë, kjo ide ka ngritur menjëherë alarmin në arenën ndërkombëtare. Marco Rubio paralajmëroi se vendosja e tarifave për kalimin në një ngushticë ndërkombëtare është e papranueshme dhe e rrezikshme. Sipas ekspertëve të së drejtës detare, nuk ekziston bazë ligjore që një shtet të kërkojë pagesë për tranzitin në një rrugë të tillë, e cila sipas normave ndërkombëtare duhet të jetë e hapur dhe e lirë për të gjitha vendet.
Edhe pse ligjërisht e diskutueshme, në praktikë duket se Irani po teston terrenin. Të dhënat e lëvizjes së anijeve tregojnë se disa prej tyre po përdorin korridore më pranë brigjeve iraniane dhe ka indikacione se disa operatorë mund të kenë paguar për kalim të sigurt. Njëkohësisht, janë krijuar mekanizma regjistrimi për anijet që autorizohen të kalojnë, ndërsa disa qeveri kanë nisur kontakte direkte me Teheranin për të siguruar tranzitin e tyre.
Industria globale e transportit detar ndodhet në një gjendje pasigurie, ndërsa trafiku në një nga pikat më të rëndësishme të botës është paralizuar pjesërisht. Analistët theksojnë se Irani duket se është befasuar nga sa efektive ka qenë kjo strategji: me një kosto relativisht të ulët, ka arritur të ushtrojë presion të madh mbi ekonominë globale.
Ngushtica e Hormuzit nuk është më vetëm një kartë kërcënimi ushtarak, por një mjet i ri ekonomik dhe politik që Irani synon ta përdorë në maksimum. Dhe nëse kjo ide materializohet, bota mund të përballet me një realitet të ri, ku një nga rrugët më jetike të tregtisë globale kthehet në një pikë kontrolli me “pagesë kalimi”.
(Burimi: CNN)
