I vetmi central bërthamor funksional i Iranit, është centrali elektrik i Bushehrit. Ashtu si Franca, edhe Irani shumicën e furnizimit me energji elektrike të vendit e bën nëpërmjet një centrali bërthamor.
Ky central po vijon të sulmohet pa pushim nga aviacioni izraelit dhe ai i SHBA-së, duke rritur frikën e një incidenti të mundshëm bërthamor që mund të jetë “katastrofik” për të gjitha vendet e Gjirit Persik.
Sulmi i fundit ndaj centralit të Bushehrit u bë të shtunën, ku disa raketa goditën afër centralit, duke vrarë një roje sigurie dhe duke shkaktuar dëme në një ndërtesë pranë centralit. Ky sulm është konfirmuar nga Organizata Shtetërore e Energjisë Atomike të Iranit (AEOI).
Në një deklaratë të ministrit iranian, Abbas Araghchi, u pretendua se impianti i Bushehrit ishte bombarduar katër herë që nga fillimi i luftës më 28 shkurt.
Ekspertët bërthamorë janë alarmuar për dëmin që mund të shkaktojë vazhdimi i bombardimit të Bushehrit, jo vetëm për Iranin dhe iranianët, por edhe për vendet fqinje.
Disa të dhëna për Centralin bërthamor të Bushehrit
Centrali bërthamor i Bushehrit është ndërtuar nga Rusia. Ai është një central elektrik bërthamor i vendosur në qytetin bregdetar të Bushehrit, i cili ka një popullsi prej 250,000 banorësh.
Puna për ndërtimin e tij nisi në vitin 1975 nga disa kompani gjermane, por u përfundua në vitin 2011 nga ministria e energjisë atomike të Rusisë. Aktualisht ende ka një personel rus prej dhjetra specialistësh të stacionuar në Bushehr, megjithëse disa prej tyre janë evakuuar pas sulmeve të fundit të stacionit.
Bushehri është centrali i parë bërthamor në Lindjen e Mesme, me një reaktor funksional. Njësia 1 e Bushehrit aktualisht siguron rreth 1,000 MW për rrjetin kombëtar iranian. Dy njësi të tjera reaktore pritet të jenë funksionale deri në vitin 2029.
Çfarë ndodh nëse Bushehri dëmtohet prej sulmeve?
Zyrtarët iranianë pretendojnë se Bushehri është sulmuar katër herë në muajin e luftimeve. Sulmi fillestar është kryer nga SHBA dhe Izraeli më 28 shkurt. Predhat goditën qytetin e Bushehrit, disa qindra metra larg centralit.
Një sulm fatal do ishte ai i goditjes së reaktorit bërthamor ose pishinave të magazinimit të karburantit që mund të shpërbejë dhe përhapë në atmosferë grimca radiologjike, konkretisht izotope të rrezikshme të Cezium-137.
Këto mund të përhapen shumë shpejt nga era dhe uji që do të kontaminonin ushqimin, tokën ose burimet e ujit të pijshëm për dekada të tëra. Ekspozimi i menjëhershëm ndaj një materiali të tillë radioaktiv, pra i Cezium-137, do të shkaktonte djegie akute të lëkurës dhe do të rriste maksimalisht ekspozimin ndaj kancerit.
Çfarë ka thënë mbikëqyrësi bërthamor i OKB-së për sulmet që synojnë Bushehrin?
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA), mbikëqyrësi bërthamor i Kombeve të Bashkuara, ka paralajmëruar prej muajsh kundër shënjestrimit të centralit.
Gjatë luftës 12-ditore të Izraelit kundër Iranit vitin e kaluar, Drejtori i Përgjithshëm i IAEA-s, Rafael Grossi, i tha Këshillit të Sigurimit të OKB-së se një sulm izraelit ndaj centralit të energjisë në Bushehr mund të shkaktonte një katastrofë rajonale.
Goditja direkte e centralit, i cili përmban tonelata material bërthamor, mund të “rezultojë në një çlirim shumë të lartë të radioaktivitetit”, me “pasoja të mëdha” përtej kufijve të Iranit, paralajmëroi Grossi, duke bërë thirrje për “përmbajtje maksimale”.
Një sulm ndaj linjave që furnizojnë me energji elektrike Bushehrin, të cilat mbajnë në funksion sistemin e ftohjes, mund të shkaktojë shkrirjen e reaktorit dhe të nxisë një rrjedhje radioaktive, tha ai. Urdhra evakuimi do të duhej të jepeshin brenda disa qindra kilometrave nga centrali, duke u shtrirë edhe në vende jashtë Iranit.
Ai tha se autoritetet do të duhej gjithashtu të administronin jod për ata brenda zonës dhe potencialisht të kufizonin furnizimet ushqimore për shkak të ndotjes së mundshme radioaktive. Zonat përtej zonave të menjëhershme të rrezikut do të duhej gjithashtu të monitoroheshin për qindra kilometra.
Grossi, pas sulmit më të fundit të së shtunës, përsëriti thirrjet për përmbajtje.
Cilat janë rreziqet e ndotjes së ujit për Gjirin?
Ekzistojnë gjithashtu frikëra se dëmtimi në Bushehr mund të ndotë ujërat e të gjithë rajonit të Gjirit. Ndotja radioaktive do të ndikonte jetën detare në zonë dhe cekësia e Gjirit mund të bëjë që efektet negative të zgjasin për një periudhë të gjatë, sipas studimeve.
Kjo do të ndikonte gjithashtu furnizimet me ujë të pijshëm. Shumica e vendeve të Gjirit nuk kanë ujëra nëntokësore dhe varen shumë nga desalinizimi i ujit të detit. Por impiantet e desalinizimit nuk janë ndërtuar në mënyrë të natyrshme për të filtruar material radioaktiv dhe jo të gjitha impiantet aktualisht kanë teknologjitë e nevojshme.
Alan Eyre nga Instituti i Lindjes së Mesme i tha Al Jazeeras se kërkimet akademike kanë treguar se përqendrimi i materialit radioaktiv në Bushehr mund të mos jetë i mjaftueshëm për të shkaktuar katastrofa në nivelin e Çernobilit, duke iu referuar tragjedisë së vitit 1986 në Ukrainën e atëhershme sovjetike.
Por “më serioze është kërcënimi i materialit radioaktiv në ujë sepse sapo të keni një sasi të konsiderueshme radioaktiviteti në ujë, kjo e bën të pamundur desalinizimin”, tha ai, duke shpjeguar se nivelet e larta të materialit radioaktiv mund ta ndalin plotësisht desalinizimin.
Vitin e kaluar, Kryeministri i Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani, zbuloi në një intervistë me personalitetin mediatik amerikan të krahut të djathtë, Tucker Carlson, se një goditje ndaj centralit do na ndikonte “të gjithëve ne”.
Sheikh Mohammed tha se Katari, i cili ndodhet rreth 190 km (118 milje) në jug të Iranit, kishte simuluar efektet e mundshme të një sulmi ndaj Bushehrit. Autoritetet zbuluan se deti do të ishte “plotësisht i ndotur” dhe vendi do të “mbetej pa ujë brenda tre ditësh”, tha ai.
“Asnjë ujë, asnjë peshk, asgjë… asnjë jetë,” shtoi ai.
A ekziston një ligj kundër shënjestrimit të objekteve bërthamore civile?
Po, ekzistojnë korniza ndërkombëtare që mbrojnë objektet bërthamore gjatë konflikteve. Kryerja e sulmeve ndaj objekteve energjetike ose bërthamore duke ditur se mund të shkaktojë humbje të mëdha jete dhe dëme mjedisore është krim lufte.
Neni 56 (Protokolli I) i Konventave të Gjenevës ndalon shënjestrimin e “veprave dhe instalimeve që përmbajnë forca të rrezikshme”, përfshirë ato që përmbajnë material bërthamor.
Palët ndërluftuese duhet gjithashtu të dallojnë midis objekteve që shërbejnë për civilët dhe objektivave ushtarake. Centrali i Bushehrit furnizon me energji elektrike për përdorim kombëtar.
Udhëzimet e IAEA-s në mënyrë të ngjashme ndalojnë shënjestrimin pa dallim të një objekti bërthamor. Vendet duhet të shmangin goditjen fizike të reaktorëve dhe karburantit të magazinuar, të sigurojnë sigurinë e stafit, të garantojnë furnizimin me energji në rrjet për të parandaluar shkrirjen e bërthamës së reaktorit dhe të kenë sisteme për monitorimin e rrezatimit.
(Burimi: Al Jazeera)
