Ndalu për një çast dhe dëgjo mendjen tënde. Jo frymëmarrjen, jo zhurmat përreth, por zërin e qetë e këmbëngulës që komenton gjithçka në sfond: “Kjo më ndodh gjithmonë”, “Nuk jam mjaftueshëm i mirë”, “Nuk ka kuptim të përpiqem”. Sipas psikologëve, këto nuk janë thjesht mendime të rastësishme, por pjesë e historisë që i tregojmë vetes për veten tonë.
Njerëzit janë, në thelb, qenie që rrëfejnë histori. Ne e ndërtojmë realitetin tonë duke zgjedhur kujtime, duke i lidhur ngjarjet me njëra-tjetrën dhe duke u dhënë atyre kuptime. Këto rrëfime na ndihmojnë t’i japim rend dhe kuptim jetës, por jo të gjitha historitë janë të dobishme. Disa prej tyre na mbajnë të bllokuar.
Historia më e fuqishme që tregon secili prej nesh është ajo për veten: kush jemi, si kemi ardhur deri këtu dhe çfarë mendojmë se na pret në të ardhmen. Kjo “histori e vetes” ndikon drejtpërdrejt në mirëqenien, motivimin, marrëdhëniet dhe kënaqësinë nga jeta. Studime në psikologjinë narrative tregojnë se njerëzit që e shohin jetën e tyre si një histori rritjeje, transformimi apo “udhëtim heroi” priren të jenë më të kënaqur dhe më rezistentë psikologjikisht.
Në të kundërt, historitë e brendshme që fokusohen te dështimi, ngecja apo pafuqia mund të bëhen toksike. Ato veprojnë si sugjerime të vazhdueshme psikologjike: sa më shpesh t’i përsërisim, aq më shumë i besojmë. Me kalimin e kohës, këto rrëfime ndikojnë në sistemin nervor, ulin motivimin dhe na bëjnë të heqim dorë nga përpjekja, jo sepse nuk mundemi, por sepse historia jonë na thotë se “nuk ia vlen”.
Këto histori janë të vështira për t’u ndryshuar sepse ushqehen vetë. Mendja jonë kërkon prova që i përshtaten rrëfimit ekzistues dhe shpërfill gjithçka që e kundërshton. Kështu, dështimet duken si konfirmim, ndërsa sukseset minimizohen. Në këtë mënyrë, historia kthehet në një profeci vetëpërmbushëse.
Lajmi i mirë është se historitë mund të ndryshohen. Ato nuk janë të gdhendura në gur. Duke zhvilluar vetëdije dhe duke përdorur mjete metakognitive, njerëzit mund të distancohen nga rrëfimet e vjetra dhe t’i shohin ato si konstrukte mendore, jo si të vërteta absolute. Nuk bëhet fjalë për të zëvendësuar mendimet negative me pohime artificialisht pozitive, por për t’u bërë një rrëfimtar më i ndershëm dhe më i dhembshur i jetës sonë.
Ekspertët sugjerojnë pyetje të thjeshta, por të fuqishme: Çfarë faktesh po theksoj vazhdimisht dhe çfarë po injoroj? Cili version i kësaj historie më bën më të aftë dhe më të gjallë? Çfarë interpretimi do të ishte më i plotë dhe më i drejtë?
Në fund, ne nuk jemi vetëm personazhe në historinë tonë. Jemi edhe rrёfimtarёt e saj. Dhe me pak praktikë, mund të bëhemi redaktorë më të mençur të jetës sonë.
(Burimi: Psychology Today)
