Më 16 shtator, në Hagë, pritet të shpallet aktgjykimi ndaj ish-presidentit të Kosovës Hashim Thaçi dhe tre ish-drejtuesve të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Një proces që nisi me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit po hyn në fazën e tij vendimtare, ndërsa pesha politike dhe historike e vendimit shkon shumë përtej fatit personal të katër të akuzuarve.
Ish-presidenti i Kosovës Hashim Thaçi do të mësojë më 16 shtator 2026 fatin e tij gjyqësor në Hagë, ku Dhomat e Specializuara të Kosovës do të shpallin aktgjykimin në çështjen ndaj tij, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Seanca është caktuar për orën 10:00 dhe do të jetë publike.
Për Thaçin, ky moment përfaqëson kulmin e një historie të jashtëzakonshme politike: nga një prej figurave qendrore të luftës së Kosovës dhe një prej arkitektëve të pavarësisë së vendit, në kryeministër e më pas president, deri te një i pandehur përballë një gjykate ndërkombëtare.
Por çështja nuk është vetëm personale. Ajo prek drejtpërdrejt mënyrën se si do të shkruhet një pjesë e historisë së luftës së Kosovës dhe mënyrën se si drejtësia ndërkombëtare do të vlerësojë përgjegjësinë individuale të drejtuesve të UÇK-së.
Një proces me akuza jashtëzakonisht të rënda
Sipas aktakuzës, veprat e pretenduara lidhen me periudhën nga të paktën marsi 1998 deri në shtator 1999 dhe dyshohet se janë kryer në disa zona të Kosovës, si dhe në Kukës e Cahan në Shqipërinë e Veriut.
Prokuroria pretendon se pjesëtarë të UÇK-së kanë kryer krime ndaj qindra civilëve dhe personave që nuk merrnin pjesë në luftime, në kuadër të një sulmi të gjerë dhe sistematik ndaj personave të dyshuar si kundërshtarë të UÇK-së.
Aktakuza përfshin gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit: përndjekje, burgim, akte të tjera çnjerëzore, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë.
Përveç tyre, Thaçi dhe bashkë të pandehurit përballen me katër akuza për krime lufte, ndër të tjera arrestim dhe ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje.
Është e rëndësishme të theksohet se këto janë akuza të ngritura nga Prokuroria dhe jo gjetje përfundimtare të fajësisë. Vendimi i trupit gjykues do të përcaktojë nëse përgjegjësia penale individuale është provuar përtej standardit të kërkuar nga gjykata.
Nga Jack Smith te Donald Trump
Procesi ka edhe një dimension veçanërisht interesant për publikun ndërkombëtar: prokurori që ndërtoi çështjen ndaj Thaçit ishte amerikani Jack Smith, i cili më vonë u bë i njohur në mbarë botën si prokurori special që drejtoi hetimet federale ndaj Donald Trump.
Smith shërbeu si Prokuror i Specializuar i Kosovës nga viti 2018 deri në vitin 2022 dhe gjatë mandatit të tij procedoi disa prej çështjeve më të rëndësishme të Dhomave të Specializuara. Ai ishte prokurori që ngriti aktakuzën ndaj Thaçit dhe figurave të tjera të larta të ish-UÇK-së.
Pikërisht kjo e bën çështjen Thaçi një kapitull të rëndësishëm edhe në karrierën e Smithit: përpara se të përballej me një ish-president amerikan, ai ishte përballur me një tjetër president me një proces penal ndërkombëtar.
Më shumë se një gjyq për katër individë
Procesi i Hagës është ndër më të rëndësishmit që lidhen me luftën e Kosovës.
Dhomat e Specializuara janë krijuar si një mekanizëm i veçantë gjyqësor për trajtimin e akuzave për krime të kryera gjatë dhe pas luftës. Në rastin Thaçi dhe të bashkëpandehurve, procesi ka qenë jashtëzakonisht voluminoz: gjykimi ka zgjatur për qindra ditë dhe janë dëgjuar mbi 120 dëshmitarë të Prokurorisë, së bashku me dëshmitarë të viktimave dhe të Mbrojtjes. Aktualisht janë regjistruar 156 viktima pjesëmarrëse në proces.
Pas përfundimit të paraqitjes së provave, palët dorëzuan parashtrimet përfundimtare dhe deklaratat përmbyllëse u zhvilluan në shkurt 2026. Për shkak të volumit të madh të provave dhe kompleksitetit të çështjes, trupi gjykues e shtyu afatin për shpalljen e vendimit dhe më pas caktoi datën përfundimtare: 16 shtator 2026.
Çfarë do të thotë verdikti?
Pavarësisht rezultatit, aktgjykimi do të ketë një rëndësi të jashtëzakonshme për Kosovën.
Një vendim fajësie do të përbënte një goditje të rëndë për figurën historike të Thaçit dhe për mënyrën se si një pjesë e rëndësishme e shoqërisë kosovare e ka perceptuar udhëheqjen politike dhe ushtarake të periudhës së luftës.
Nga ana tjetër, një vendim pafajësie, qoftë i plotë apo për pjesë të akuzave, do të kishte po aq peshë. Ai do të rikthente në qendër pyetjet mbi cilësinë e provave, përgjegjësinë individuale dhe kufirin midis përgjegjësisë politike, hierarkike dhe përgjegjësisë penale personale.
Në të dyja rastet, vendimi duhet lexuar me kujdes dhe pa e ngatërruar përgjegjësinë e individëve me vlerësimin historik të luftës së Kosovës.
Një datë që pritet me ankth në Kosovë
Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi kanë deklaruar pafajësinë ndaj akuzave.
Për Thaçin, procesi ka ardhur në një pikë veçanërisht të ndjeshme. Ai ndodhet në paraburgim që prej vitit 2020 dhe trupi gjykues ka vendosur se, deri në shpalljen e aktgjykimit, ekzistojnë ende arsye që justifikojnë vazhdimin e paraburgimit.
Tashmë, pas më shumë se pesë vitesh nga arrestimi i tij, pritja po i afrohet fundit.
Më 16 shtator, Haga do të japë përgjigjen e saj.
