Rreth 7.3 milionë qytetarë izraelitë kanë të drejtë vote në zgjedhjet parlamentare të së martës, përfshirë afërsisht 1.2 milionë qytetarë palestinezë të Izraelit.
Votimi zhvillohet në një klimë të tensionuar politike dhe të sigurisë, pas sulmeve të 7 tetorit 2023, ofensivës ushtarake izraelite në Rripin e Gazës dhe përballjeve të mëvonshme ushtarake me Libanin dhe Iranin.
Këto janë zgjedhjet e para të përgjithshme që zhvillohen në Izrael pas 7 tetorit 2023. Ato janë gjithashtu zgjedhjet e para parlamentare që mbahen sipas kalendarit të rregullt që prej vitit 1988, pas dekadash gjatë të cilave qeveritë izraelite shpesh janë rrëzuar përpara përfundimit të mandateve katërvjeçare.
Në të gjithë vendin do të funksionojnë 12.018 qendra votimi, me rreth 18 mijë kuti votimi.
Shumica e qendrave do të hapen në orën 07:00 dhe do të mbyllen në orën 22:00, sipas kohës lokale. Dita e zgjedhjeve është festë zyrtare.
Në garë marrin pjesë 37 parti dhe lista zgjedhore, të cilat konkurrojnë për 120 vendet në Knesset, parlamentin izraelit.
Për formimin e një qeverie nevojitet mbështetja e të paktën 61 deputetëve.
Sistemi zgjedhor izraelit bazohet në përfaqësimin proporcional: qytetarët votojnë për parti dhe jo për kandidatë individualë. Për të hyrë në parlament, një forcë politike duhet të sigurojë të paktën 3.25% të votave të vlefshme.
Asnjë parti nuk ka arritur ndonjëherë të fitojë e vetme shumicën absolute në Knesset, ndaj negociatat për koalicione janë vendimtare për përcaktimin e kryeministrit.
Sondazhet e fundit, të publikuara nga tri televizionet kryesore izraelite, tregojnë një avantazh të ngushtë të partisë centriste Yashar, të drejtuar nga ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të ushtrisë, Gadi Eisenkot.
Partia e tij parashikohet të fitojë 22 deri në 23 mandate, ndërsa Likud, partia e kryeministrit Benjamin Netanyahu, pritet të marrë 19 deri në 21 vende.
Në vendin e tretë renditet aleanca B’Yachad, që do të thotë “Së bashku”, e drejtuar nga ish-kryeministrat Naftali Bennett dhe Yair Lapid, me një parashikim prej 14 deri në 15 mandatesh.
Në kampin opozitar bëjnë pjesë edhe Demokratët, të drejtuar nga ish-gjenerali Yair Golan, si dhe partia Yisrael Beytenu e ish-ministrit të Mbrojtjes, Avigdor Lieberman.
Sipas tri sondazheve, blloku i partive të djathta dhe fetare që mbështesin Netanyahun pritet të sigurojë rreth 50 mandate.
Ndërkohë, partitë e opozitës parashikohen të marrin nga 52 deri në 56 vende, ndërsa partitë e drejtuara nga përfaqësues palestinezë mund të fitojnë së bashku 14 deri në 16 mandate.
Këto rezultate tregojnë se as Netanyahu dhe as Eisenkot nuk kanë aktualisht një rrugë të qartë drejt shumicës parlamentare.
Në Izrael, fitimi i numrit më të madh të mandateve nuk garanton automatikisht marrjen e postit të kryeministrit.
Pas zgjedhjeve, presidenti Isaac Herzog do të zhvillojë konsultime me partitë e përfaqësuara në parlament dhe më pas do t’ia ngarkojë formimin e qeverisë deputetit që vlerësohet se ka mundësinë më të madhe për të siguruar shumicën.
Benjamin Netanyahu, 77 vjeç, kërkon një tjetër mandat pasi ka drejtuar qeverinë izraelite për më shumë se 18 vjet, gjatë tri periudhave të ndryshme.
Fushata e tij është përqendruar kryesisht te siguria kombëtare, duke paraqitur përvojën e tij politike dhe politikat ushtarake si të domosdoshme për përballimin e kërcënimeve rajonale.
Megjithatë, kryeministri përballet me kritika të forta për dështimin e institucioneve të sigurisë në parandalimin e sulmeve të 7 tetorit 2023, mënyrën e drejtimit të konflikteve të mëvonshme dhe kundërshtimin e krijimit të një komisioni të pavarur shtetëror për hetimin e dështimeve të sigurisë.
Netanyahu po gjykohet gjithashtu për akuza korrupsioni, të cilat i mohon.
Ndaj tij është lëshuar edhe një urdhërarrest nga Gjykata Penale Ndërkombëtare për akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit në Gaza.
Aleatët e tij të mundshëm për formimin e qeverisë përfshijnë partitë e ekstremit të djathtë të drejtuara nga ministri i Sigurisë Kombëtare, Itamar Ben-Gvir, dhe ministri i Financave, Bezalel Smotrich, si edhe partitë ultraortodokse Shas dhe United Torah Judaism.
Ben-Gvir dhe Smotrich kanë mbështetur zgjerimin e vendbanimeve izraelite të konsideruara të paligjshme sipas së drejtës ndërkombëtare në Bregun Perëndimor të pushtuar, kanë kundërshtuar krijimin e një shteti palestinez dhe kanë nxitur largimin e palestinezëve nga Gaza.
Nga ana tjetër, partitë ultraortodokse janë përballur me kritika në rritje për kërkesat e tyre për të ruajtur përjashtimet nga shërbimi ushtarak për studentët e institucioneve fetare.
Kjo çështje është bërë veçanërisht e ndjeshme për shkak të mungesës së personelit në ushtrinë izraelite pas viteve të konflikteve.
Përballë Netanyahut qëndron Gadi Eisenkot, 66 vjeç, ish-shef i ushtrisë izraelite nga viti 2015 deri në vitin 2019.
Pas sulmeve të 7 tetorit 2023, Eisenkot iu bashkua qeverisë së emergjencës së Netanyahut, por më vonë u largua, duke kritikuar drejtimin e ofensivës në Gaza dhe mungesën e një strategjie të qartë politike.
Në dhjetor 2023, djali i tij u vra gjatë shërbimit në ushtrinë izraelite në Gaza.
Fushata e Eisenkotit është përqendruar te përgjegjshmëria e qeverisë, stabiliteti politik dhe rikthimi i besimit të qytetarëve te institucionet shtetërore.
Ai mbështet ngritjen e një komisioni zyrtar hetimor për dështimet e sigurisë të 7 tetorit dhe përfundimin e përjashtimeve të gjera nga shërbimi ushtarak për burrat ultraortodoksë.
Megjithatë, pavarësisht se paraqitet si alternativë ndaj Netanyahut, Eisenkot nuk përfaqëson domosdoshmërisht një ndryshim rrënjësor në politikën e sigurisë.
Ai kundërshton krijimin e një shteti palestinez plotësisht sovran në kushtet aktuale dhe kërkon çmontimin e kapaciteteve ushtarake dhe të pushtetit të Hamasit në Gaza.
Për rrjedhojë, zgjedhjet nuk paraqesin vetëm një përballje mes dy qasjeve ndaj sigurisë, por edhe një garë për mënyrën e qeverisjes, pavarësinë e gjyqësorit, përgjegjshmërinë institucionale dhe marrëdhëniet me partitë e ekstremit të djathtë.
Një rol vendimtar mund të luajnë partitë që përfaqësojnë qytetarët palestinezë të Izraelit.
Lista e Përbashkët dhe Ra’am parashikohen të fitojnë së bashku një numër mandatesh që mund të përcaktojë fatin e qeverisë së ardhshme.
Sondazhet i japin Listës së Përbashkët rreth nëntë mandate, ndërsa Ra’am pritet të marrë pesë deri në shtatë vende.
Nëse blloku opozitar nuk siguron shumicën, Eisenkot mund të ketë nevojë për mbështetjen e njërës ose të të dyja partive, qoftë përmes pjesëmarrjes së drejtpërdrejtë në koalicion, qoftë përmes mbështetjes parlamentare nga jashtë qeverisë.
Megjithatë, një marrëveshje e tillë do të përballej me pengesa të konsiderueshme politike.
Avigdor Lieberman ka kundërshtuar pjesëmarrjen në një qeveri që do të varej nga partitë e drejtuara nga përfaqësues palestinezë, ndërsa figura të tjera opozitare kanë shmangur angazhimin për një bashkëpunim të tillë.
Nga ana tjetër, Netanyahu e ka përdorur vazhdimisht mundësinë e ndikimit të partive palestineze në qeverinë e ardhshme për të mobilizuar votuesit e djathtë.
Rezultati i zgjedhjeve mund të prodhojë disa skenarë politikë.
Netanyahu mund të formojë një tjetër qeveri nëse blloku i tij siguron mandate shtesë ose arrin të tërheqë deputetë nga forca të tjera politike.
Një qeveri e drejtuar nga Eisenkot do të kërkonte, me shumë gjasë, marrëveshje me partitë palestineze, mbështetje nga deputetë të kampeve të tjera ose kompromise mes drejtuesve opozitarë me qëndrime të ndryshme ideologjike.
Një mundësi tjetër është krijimi i një qeverie uniteti mes Likud-it dhe partive kryesore opozitare, megjithëse Eisenkot dhe disa aleatë të tij e kanë përjashtuar pjesëmarrjen në një qeveri të drejtuar nga Netanyahu.
Nëse asnjëra palë nuk arrin të sigurojë shumicën, Netanyahu mund të vazhdojë të ushtrojë detyrën si kryeministër në detyrë gjatë negociatave të gjata për koalicionin.
Një ngërç i tillë mund ta çojë Izraelin drejt zgjedhjeve të tjera.
Veçanërisht i rëndësishëm pritet të jetë rezultati i partive të vogla që lëvizin pranë pragut zgjedhor prej 3.25%.
Nëse një parti nuk e kalon këtë prag, votat e saj nuk përkthehen në mandate, duke ndikuar potencialisht në raportin e forcave mes blloqeve.
Rezultatet e para zyrtare do të fillojnë të dalin gjatë natës, por numërimi i votave të ushtarakëve, pacientëve në spitale, të burgosurve dhe kategorive të tjera që votojnë përmes procedurave të veçanta mund të zgjasë disa ditë.
Publikimi i rezultateve zyrtare është planifikuar deri më 4 nëntor, ndërsa negociatat për formimin e qeverisë mund të vazhdojnë për javë të tëra.
Në këtë mënyrë, zgjedhjet e 27 tetorit mund të përcaktojnë jo vetëm nëse Benjamin Netanyahu do të vazhdojë të qëndrojë në pushtet, por edhe nëse Izraeli do të arrijë të krijojë një shumicë të qëndrueshme parlamentare pas viteve të konflikteve dhe krizave politike.
