Raporti final i OSBE/ODIHR për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, publikuar sot në Varshavë, i jep një goditje të fortë integritetit të procesit elektoral në Shqipëri. Vlerësimi përfundimtar e cilëson votimin si “kompetitiv dhe profesionalisht i menaxhuar”, por zhvilluar në një “mjedis të thellësisht të polarizuar” ku “garuesit nuk gëzuan kushte të barabarta”.
Në raport theksohet se partia në pushtet përfitoi në mënyrë të padrejtë nga përdorimi i gjerë i burimeve administrative, duke krijuar “avantazh të pamerituar të mazhorancës”. ODIHR nënvizon gjithashtu presionin ndaj nëpunësve publikë, raste intimidimi dhe blerje vote, si dhe “kompromentimin e fshehtësisë së votës” në shumë qendra.
“Kandidatët ishin përgjithësisht të lirë të bёnin fushatё, megjithatë disa raportuan se ishin nёn frikë. Ditën e zgjedhjeve u vunë re shkelje procedurale, ndërhyrje të personave të lidhur me partitë dhe përpjekje për të ndikuar votuesit”, thuhet në përmbledhjen ekzekutive të raportit.
Fushatë nën hijen e abuzimit me shtetin
ODIHR evidenton se fushata elektorale ishte “e polarizuar dhe përplasëse”, me përdorim të shpeshtë të gjuhës fyese nga dy kampet kryesore. Kryeministri Edi Rama dhe ministrat, sipas raportit, shfrytëzuan aktivitetet zyrtare për qëllime elektorale, përfshirë inaugurime dhe promovime projektesh gjatë periudhës së ndaluar.
Ndërsa opozita akuzoi qeverinë për “narko-diktaturë” dhe lidhje me krimin e organizuar, ODIHR thekson se linja mes shtetit dhe partisë u fshi, duke cituar pikërisht angazhimet e OSBE-së që kërkojnë ndarje të qartë mes tyre.
Një nga shembujt më të fortë në raport lidhet me shpërndarjen e bonuseve për pensionistët dhe faljen e gjobave në prag të zgjedhjeve, që ODIHR e konsideron si masa me efekt elektoral të drejtpërdrejtë.
Media nën kontroll dhe mungesë transparence
Raporti e cilëson mjedisin mediatik si “të kufizuar dhe të varur politikisht”. Ai flet për përqendrim të pronësisë, autocensurë dhe mungesë të gazetarisë kritike, ndërsa shumica e mediave “perceptohen të afërta me partinë në pushtet”. Defamimi mbetet i penalizuar dhe gazetarët përballen me procese gjyqësore, çka “nxit vetëcensurën”.
Probleme me administratën zgjedhore dhe teknologjinë
ODIHR vëren se ndonëse Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) punoi në mënyrë transparente, komisionet e niveleve të ulëta ishin të politizuara, me mbi 30 për qind të anëtarëve të zëvendësuar në momentet e fundit – disa prej tyre nën “presion politik”.
Gjithashtu, votimi elektronik u zbatua në kundërshtim me ligjin, pasi u kufizua vetëm në dy zona, për shkak të “ngërçeve politike” mes partive.
Rekomandimet kryesore
ODIHR i bën thirrje autoriteteve shqiptare të ndërmarrin një reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore, përfshirë:
-depolitizimin e administratës zgjedhore;
-ndalimin dhe ndëshkimin e përdorimit të burimeve publike për fushatë;
-transparencë të plotë të financimeve elektorale;
-forcimin e pavarësisë së mediave dhe dekriminalizimin e shpifjes;
-rritjen e ndërgjegjësimit për votimin elektronik.
Në raport thuhet se “pavarësisht disa përmirësimeve, shumica e rekomandimeve të hershme të ODIHR mbeten të pazbatuara”, duke reflektuar “mungesë vullneti politik për reforma të thella”.
