Shumë prej nesh e kanë përjetuar momentin kur dërgojmë një email dhe menjëherë pendohemi, përgjigjemi pa e lexuar mirë një mesazh apo marrim një vendim bazuar në informacion të paplotë. Sipas psikiatrit Grant Hilary Brenner, vendimmarrja efektive kërkon një ekuilibër të vështirë: të dimë kur të veprojmë shpejt dhe kur të ndalemi për të reflektuar.
Eksperti thekson se shpesh janë detajet që nuk i vërejmë ato që ndikojnë në rezultatet tona – në marrëdhënie, në punë dhe në komunikimin online. Në një kohë kur teknologjia dhe inteligjenca artificiale po rrisin ritmin e jetës, ai argumenton se duhet të forcojmë aftësitë tona njohëse për të bashkëpunuar më mirë me “mjetet e zgjuara”.
Një koncept kyç që Brenner e quan “ekspertizë e sigurt” nuk lidhet vetëm me kompetencën, por edhe me pranimin e kufijve të njohurive tona. Stabiliteti emocional dhe rehatia me pasigurinë na ndihmojnë të shmangim reagimet impulsive dhe të marrim vendime më të menduara.
Sipas tij, disa faktorë kryesorë na bëjnë të gabojmë:
- Mungesa e vëmendjes dhe planifikimit: Kur nuk ndalemi për të menduar, rrezikojmë vendime të nxituara. Vendosja e hapave të rishikimit dhe praktikat e ndërgjegjësimit mund të ndihmojnë në forcimin e kontrollit mendor.
- Ndërhyrja e emocioneve: Ankthi, krenaria apo nevoja për të pasur gjithmonë të drejtë mund të “rrëmbejnë” vëmendjen tonë. Të pranosh gabimet dhe të ndërtosh vetëvlerësim të shëndetshëm e rikthen fokusin.
- Forca e zakoneve: Shpesh reagojmë automatikisht – lexojmë me nxitim dhe përgjigjemi pa reflektuar. Praktikimi i sjelljeve të reja dhe marrja e perspektivave të ndryshme rrit fleksibilitetin mendor.
- Faktorët ndërpersonalë: Përvojat e kaluara mund të shtrembërojnë mënyrën si i perceptojmë të tjerët. Marrja e një mendimi të dytë para reagimeve të rëndësishme mund të ulë gabimet.
- Konfliktet e brendshme dhe motivet e fshehura: Kur kemi dëshira apo qëllime që përplasen, gjykimi mjegullohet. Brenner sugjeron ta shohim këtë tension si informacion dhe të pyesim veten se çfarë duam realisht.
- Impulsiviteti: Mungesa e gjumit, stresi apo emocionet e forta mund të na shtyjnë drejt vendimeve të shpejta. Pyetja “A është vërtet urgjente?” mund të jetë një filtër i thjeshtë, por efektiv.
- Lodhja mendore: Edhe njerëzit me përqendrim të mirë gabojnë kur janë të rraskapitur. Ruajtja e energjisë dhe shtyrja e vendimeve të rëndësishme është shpesh zgjedhja më e mençur.
Brenner thekson se këta faktorë rrallë veprojnë të izoluar; zakonisht janë një kombinim emocionesh, lodhjeje dhe zakonesh që çojnë në gabime. Zgjidhja nis me vetëdijen dhe me një qasje “shkencore” ndaj vetes – duke eksperimentuar, reflektuar dhe mësuar me kalimin e kohës.
Në fund, aftësia për të drejtuar veten dhe për të menaxhuar vëmendjen nuk është vetëm çështje personale. Ajo ndikon edhe në mirëqenien kolektive, duke na bërë komunikues më të mirë dhe vendimmarrës më të përgjegjshëm. Në një botë gjithnjë e më komplekse, ndonjëherë strategjia më e zgjuar është pikërisht kjo: të ngadalësojmë për të ecur më përpara.
(Burimi: Psychology Today)
