Franca është larg tё qёnurit perfekte — atje ende ekziston ideja primitive dhe pothuaj revolucionare që një parlament mund të thërrasë për llogaridhënie një korporatë shumëmiliardëshe.
Imagjinoni për një moment një skenë të tillë në Shqipëri.
Imagjinoni Kuvendin e Shqipërisë të thërriste drejtuesit e kompanive të hidrokarbureve, energjisë, koncesioneve apo oligopoleve të importit për t’i pyetur:
— Si është e mundur që çmimi ndërkombëtar i naftës bie, por nё pompat shqiptare nafta rrjedh mё shtrenjtё?
— Si është e mundur që fitimet rriten çdo tremujor, ndërsa qytetari shqiptar vazhdon të furnizohet me karburantin më romantik të Evropës: gjithmonë i shtrenjtë, pavarësisht realitetit?
— Si është e mundur që shteti shqiptar zbulon me përpikmëri çdo biznes të vogël me një kupon të munguar, por humbet orientimin institucional përballë miliardave të fitimeve të mëdha?
Natyrisht, këto janë pyetje teorike. Në Shqipëri, pyetjet serioze trajtohen shpesh si akte destabilizuese kundër klimës së investimeve, ndërsa heshtja fiskale konsiderohet patriotizëm ekonomik.
Në Francë diskutohet “windfall tax”, tatimi mbi fitimet e jashtëzakonshme nga krizat. Në Shqipëri, koncepti më afër kësaj ideje është ndoshta “windfall silence”: heshtja e jashtëzakonshme përballë fitimeve që bien nga qielli mbi disa duar gjithmonë të njohura.
Në Paris, parlamenti pyet: “Pse paguat zero euro tatim?”
Në Tiranë, pyetja do të ishte më elegante: “A ju shqetëson fakti që publiku e ka marrë vesh?”
Sepse Shqipëria ka zhvilluar një model ekonomik unik, ku kriza globale përkthehet menjëherë në rritje çmimesh për qytetarin, por rrallëherë në rritje detyrimesh për korporatat dominante. Lufta në Ukrainë? Çmimet rriten. Konflikti në Lindjen e Mesme? Çmimet rriten. Shi në Mesdhe? Çmimet rriten. Diell në Ballkan? Për siguri, prapë rriten.
Dhe ndërkohë, konsumatori shqiptar edukohet vazhdimisht mbi nevojën për “sakrifica”, “qëndrueshmëri”, “kuptim të situatës globale” dhe “solidaritet ekonomik”. Solidaritet që, çuditërisht, gjithmonë fillon nga qytetari dhe rrallëherë mbërrin tek bilancet e korporatave.
A ekziston në Shqipëri vullneti politik dhe institucional për të hetuar fitimet e jashtëzakonshme të sektorëve strategjikë gjatë krizave ndërkombëtare?
A ka analizë serioze mbi raportin midis fitimeve korporative dhe barrës fiskale reale?
A ekziston transparencë mbi normat efektive të tatimit të kompanive dominante?
A ka ndonjë institucion që guxon të trajtojë çështjen e oligopoleve energjetike përtej deklaratave televizive?
Dhe më e rëndësishmja: a ekziston ende ideja se shteti duhet të mbrojë qytetarin përballë tregut, apo tashmë qytetari duhet të mbrojë tregun nga çdo shqetësim publik?
Franca, me të gjitha kontradiktat e saj, të paktën ruan luksin demokratik të llogaridhënies parlamentare.
Shqipëria, ndërkohë, duket se ka zgjedhur një model më modern: korporatat nuk shqetësohen me pyetje, sepse pyetjet vetë konsiderohen problem.
© Ky është shkrim ekskluziv i kontrasT.al, i cili gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar burimin e tij.
