Presidenti rus Vladimir Putin ka vizituar për herë të parë ishujt Kurile, territor i kontrolluar nga Rusia por i pretenduar nga Japonia, duke shkaktuar një reagim të menjëhershëm dhe protestë të fortë nga Tokio.
Vizita e Putinit rikthen në vëmendje një konflikt territorial që vazhdon prej më shumë se 80 vjetësh dhe që ka penguar Rusinë dhe Japoninë të nënshkruajnë një traktat formal paqeje pas Luftës së Dytë Botërore.
Kremlini publikoi pamje të presidentit rus në ishuj, ndërsa mediat ruse raportuan se Putin vizitoi edhe një fabrikë të përpunimit të peshkut, ku iu ofrua havjar.
Ai mbërriti në Kurile pasi kishte vizituar ishullin rus të Sakhalinit, ku marina ruse po zhvillonte stërvitje ushtarake. Në Sakhalin, Putin zhvilloi gjithashtu një takim kushtuar “garantimit të sigurisë së kufijve lindorë të Rusisë”.
Kombinimi i vizitës në territorin e kontestuar me stërvitjet ushtarake në zonë ka rritur edhe më shumë ndjeshmërinë e lëvizjes së presidentit rus.
Japonia: Ishujt janë territori ynë
Reagimi i Tokios ishte i menjëhershëm.
“Ishujt Veriorë janë pjesë e pandashme e territorit të Japonisë, si historikisht ashtu edhe sipas së drejtës ndërkombëtare, dhe qeveria japoneze proteston fuqishëm ndaj kësaj vizite”, deklaroi ministri i Jashtëm japonez Toshimitsu Motegi.
Japonia i quan katër ishujt e diskutueshëm Territoret Veriore, ndërsa Rusia i konsideron pjesë të Kurileve dhe sovranitetin e saj mbi to të padiskutueshëm.
Marrëdhëniet mes dy vendeve, prej dekadash të komplikuara nga kjo mosmarrëveshje, janë përkeqësuar edhe më shumë pas pushtimit të plotë rus të Ukrainës në vitin 2022. Në të njëjtën periudhë, Moska ka forcuar marrëdhëniet me Kinën dhe Korenë e Veriut.
Një konflikt që nisi në fund të Luftës së Dytë Botërore
Mosmarrëveshja lidhet me katër ishuj vullkanikë në veri të Hokkaidos: Kunashir, Habomai, Shikotan dhe Iturup, sipas emërtimeve ruse. Në Japoni njihen si Kunashiri, Habomai, Shikotan dhe Etorofu.
Bashkimi Sovjetik i pushtoi ishujt në ditët e fundit të Luftës së Dytë Botërore.
Moska i shpalli luftë Japonisë më 8 gusht 1945, pas bombardimit atomik të Hiroshimës dhe vetëm pak ditë përpara përfundimit të luftës.
Pas marrjes së ishujve, rreth 17 mijë banorë japonezë u dëbuan, ndërsa Bashkimi Sovjetik vendosi aty praninë e tij ushtarake.
Sot në katër ishujt e kontestuar jetojnë rreth 20 mijë shtetas rusë.
Pavarësisht klimës së ashpër, territori ka rëndësi të konsiderueshme ekonomike dhe strategjike. Ishujt kanë rezerva mineralesh, përfshirë ar dhe argjend, si dhe zona shumë të pasura peshkimi. Pozicioni i tyre u dha gjithashtu rëndësi të madhe ushtarake gjatë Luftës së Ftohtë, kur Bashkimi Sovjetik përballej në Paqësor me Shtetet e Bashkuara dhe aleatin e tyre kryesor në rajon, Japoninë.
Tetë dekada negociata pa zgjidhje
Ka pasur momente kur një kompromis dukej i mundshëm.
Në vitin 1956, kur Moska dhe Tokio rivendosën marrëdhëniet diplomatike, udhëheqësi sovjetik Nikita Hrushov sugjeroi mundësinë e kthimit të dy prej ishujve në kuadër të një marrëveshjeje paqeje.
Bisedimet rifilluan edhe pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, por pa arritur një zgjidhje përfundimtare.
Në vitin 2010, Dmitry Medvedev u bë presidenti i parë rus që vizitoi territorin e kontestuar. Ai u kthye atje edhe disa herë më vonë si kryeministër.
Tani është Putin ai që shkon personalisht në ishuj, në një moment kur marrëdhëniet ruso-japoneze janë shumë më të tensionuara se një dekadë më parë.
Tetëdhjetë e një vjet pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, katër ishuj të vegjël në Paqësor vazhdojnë kështu të mbajnë të hapur një nga konfliktet territoriale më jetëgjata të rajonit: Rusia i administron dhe i konsideron të sajat, ndërsa Japonia vazhdon të kërkojë kthimin e tyre.
