Më shumë se 100 ditë pas afatit të 7 qershorit 2026, shumica e vendeve të Bashkimit Evropian ende nuk e kanë futur plotësisht në legjislacionin kombëtar Direktivën për transparencën e pagave.
Sipas Euractiv, vetëm pesë vende – Italia, Malta, Lituania, Greqia dhe Sllovakia – e kanë përfunduar procesin, ndërsa 22 shtetet e tjera janë ende në faza të ndryshme të zbatimit.
Direktiva, e miratuar në vitin 2023, synon ta bëjë më të zbatueshëm parimin e pagës së barabartë për punë të barabartë ose me vlerë të barabartë, duke u dhënë punëmarrësve më shumë informacion dhe mjete për të evidentuar diskriminimin.
Çfarë ndryshon për punonjësit?
Një nga risitë kryesore është transparenca që në momentin e punësimit. Kandidatët duhet të informohen për pagën fillestare ose intervalin e pagës përpara intervistës ose në njoftimin e vendit të punës. Punëdhënësi, nga ana tjetër, nuk duhet t’i kërkojë kandidatit sa është paguar në punën e mëparshme.
Edhe pasi punësohen, punonjësit kanë të drejtë të kërkojnë informacion për nivelin e tyre të pagës dhe për pagat mesatare, të ndara sipas gjinisë, të personave që kryejnë të njëjtën punë ose punë me vlerë të barabartë.
Kjo nuk do të thotë se paga individuale e çdo punonjësi bëhet publike. Qëllimi është që një person të ketë informacion të mjaftueshëm për të kuptuar nëse paguhet në mënyrë të drejtë krahasuar me kolegët.
Punëdhënësit duhet të shpjegojnë diferencat
Për kompanitë më të mëdha vendosen edhe detyrime për raportimin e hendekut gjinor të pagave. Kur konstatohet një diferencë mbi 5% që nuk shpjegohet me kritere objektive dhe neutrale ndaj gjinisë, mund të kërkohet një vlerësim i përbashkët i pagave me përfaqësuesit e punonjësve.
Direktiva forcon gjithashtu pozitën e punëmarrësit në rast mosmarrëveshjeje. Viktimat e diskriminimit mund të kërkojnë kompensim dhe, në rrethana të caktuara kur punëdhënësi nuk ka respektuar detyrimet e transparencës, atij mund t’i takojë barra për të provuar se nuk ka diskriminuar punonjësin.
Shtetet duhet të parashikojnë gjithashtu sanksione për shkeljen e rregullave të pagës së barabartë.
Hendeku i pagave mbetet 11.1%
Rëndësia e rregullave të reja lidhet edhe me faktin se hendeku gjinor i pagave në BE mbetet rreth 11.1%, megjithëse ndryshon ndjeshëm nga një vend në tjetrin.
Ideja është e thjeshtë: një punonjës e ka shumë të vështirë të kuptojë nëse diskriminohet në pagë kur nuk ka informacion se si paguhen personat që bëjnë punë të njëjtë ose me vlerë të barabartë.
Megjithatë, më shumë se tre muaj pas afatit, vetë zbatimi i Direktivës është kthyer në problem. Në disa vende, përfshirë Gjermaninë, Kroacinë, Hungarinë dhe Luksemburgun, procesi raportohet se ka mbetur veçanërisht prapa.
Çfarë do të thotë kjo për Shqipërinë?
Çështja është me interes edhe për Shqipërinë si vend kandidat për anëtarësim në BE. Integrimi nuk kërkon vetëm përshtatjen formale të ligjeve me ato europiane, por edhe krijimin e mekanizmave që i bëjnë këto të drejta të zbatueshme në praktikë.
Transparenca e pagave prek drejtpërdrejt barazinë në punë, diskriminimin, mënyrën e përcaktimit të pagave dhe të drejtën e punonjësit për të kërkuar informacion.
Fakti që vetëm pesë nga 27 vendet e BE-së e kanë përfunduar transpozimin më shumë se 100 ditë pas afatit tregon edhe problemin kryesor: miratimi i një të drejte në ligj është vetëm hapi i parë; sfida e vërtetë është që ajo të funksionojë në praktikë.
