Një aleancë e re ekonomike dhe strategjike po diskutohet mes Kanadasë dhe Europës dhe tani Otava po i kërkon edhe Britanisë së Madhe t’i bashkohet.
Mesazhi i ministrit kanadez të Financave, François-Philippe Champagne, ishte i drejtpërdrejtë: bota ka ndryshuar dhe partneritetet e vjetra nuk mund të merren më si të mirëqena.
“Bëhet fjalë për të ndërtuar aleancën e së ardhmes”, tha Champagne për BBC. “Bota ka ndryshuar. Amerika ka ndryshuar. Prandaj duhet të ndryshojmë edhe ne.”
Ministri kanadez i bëri thirrje Britanisë të “bashkohet” me afrimin që po merr formë mes Kanadasë dhe Bashkimit Europian, duke argumentuar se Londra dhe Otava ndajnë të njëjtat vlera dhe një vizion të ngjashëm për botën.
“Ne jemi të pavarur dhe sovranë, por jemi më të fortë së bashku”, tha ai.
Propozimi vjen vetëm pak ditë pasi presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, hodhi një ide të paprecedentë: Kanadaja të bëhet vendi i parë “anëtar i asociuar” i Bashkimit Europian.
Një status i tillë aktualisht nuk ekziston në strukturën e BE-së dhe përmbajtja e tij ende nuk është përcaktuar. Von der Leyen ka folur për një marrëdhënie që do të shkonte shumë përtej marrëveshjes ekzistuese të tregtisë së lirë mes Kanadasë dhe BE-së, CETA.
Ideja është që Kanadaja dhe Europa të bashkëpunojnë shumë më ngushtë në sektorë strategjikë: nga mineralet kritike dhe energjia te mbrojtja, inteligjenca artificiale, kapacitetet kompjuterike, hapësira, shërbimet financiare dhe pagesat.
Në takimin e 16 shtatorit mes kryeministrit kanadez Mark Carney dhe von der Leyen, të dy palët folën shprehimisht për nevojën për të siguruar një “autonomi strategjike” më të madhe përmes bashkëpunimit.
Kanadaja kërkon të dalë nga varësia ndaj SHBA-së
Pas kësaj lëvizjeje qëndron një realitet ekonomik i vështirë për Kanadanë: varësia e jashtëzakonshme nga tregu amerikan.
Marrëdhëniet mes Otavës dhe Uashingtonit janë përkeqësuar ndjeshëm pas vendosjes së tarifave nga administrata e Donald Trump. Negociatat tregtare dështuan në gusht dhe Kanadaja iu përgjigj tarifave amerikane me masa të sajat.
Champagne tha se Kanadaja nuk e kishte zgjedhur këtë konflikt.
Sipas tij, Otava reagoi sepse vjen një moment kur një shtet duhet të thotë “mjaft është mjaft” dhe të mbrojë sovranitetin e vet ekonomik.
Përgjigjen kanadeze ai e përshkroi si të matur dhe të synuar, me parimin “dollar për dollar, tarifë për tarifë”, ndërsa theksoi se Kanadaja nuk kërkon përshkallëzim dhe do të rikthehet në bisedime me SHBA-në kur të vijë momenti i përshtatshëm.
Në të njëjtën kohë, qeveria e Carney po e sheh përplasjen si një mundësi për të zvogëluar varësinë nga ekonomia amerikane dhe për të diversifikuar tregtinë. Afrimi me Europën është pjesë qendrore e kësaj strategjie.
Nga Kanada-BE, te një grup më i madh vendesh?
Por projekti mund të mos ndalet te Kanadaja.
Carney ka folur më parë për një bashkëpunim më të ngushtë mes “fuqive të mesme” – vende që nuk janë superfuqi si SHBA-ja apo Kina, por që së bashku kanë peshë të konsiderueshme ekonomike, teknologjike dhe politike.
Britania është kandidati më i dukshëm për t’iu bashkuar një arkitekture të tillë.
Champagne argumentoi se Kanadaja dhe Mbretëria e Bashkuar janë shumë pranë në mënyrën se si e shohin botën dhe pyeti hapur: “Pse të mos bashkohemi?”
Nëse ideja zhvillohet, ajo mund të krijojë një model të ri bashkëpunimi për vende që duan marrëdhënie shumë të ngushta me BE-në, por pa qenë anëtare të plota të saj.
Edhe Australia është përmendur si një shembull i mundshëm për një mekanizëm të tillë në të ardhmen. Por për momentin nuk ekziston një model juridik i gatshëm dhe çdo marrëveshje konkrete do të duhet të negociohet.
Trump ka reaguar
Afrimi Kanada-BE ka tërhequr edhe vëmendjen e Uashingtonit.
Trump e ka kritikuar idenë e “anëtarësimit të asociuar” të Kanadasë dhe ka paralajmëruar për tarifa të tjera ndaj BE-së nëse marrëveshja do të konsiderohej armiqësore ndaj interesave amerikane.
Komisioni Europian, nga ana e tij, ka theksuar se partneriteti i propozuar nuk drejtohet kundër një vendi tjetër. Edhe Carney e ka paraqitur projektin si një mënyrë për të rritur qëndrueshmërinë ekonomike dhe strategjike të vendeve pjesëmarrëse, jo si krijimin e një blloku kundër SHBA-së.
Megjithatë, fjalia e Champagne përmbledh ndryshimin që po ndodh në marrëdhëniet transatlantike:
“Bota ka ndryshuar. Amerika ka ndryshuar. Prandaj duhet të ndryshojmë edhe ne.”
Dhe nëse projekti Kanada-BE merr formë dhe Britania i bashkohet, ajo fjali mund të shënojë diçka më të madhe se një marrëveshje tregtare: përpjekjen e disa prej fuqive të mesme perëndimore për të ndërtuar një rrjet ekonomik dhe strategjik që varet më pak nga Shtetet e Bashkuara.
