Komisioni Europian kërkon më shumë integrim të vendeve kandidate përpara anëtarësimit, por edhe mekanizma më të fortë kontrolli pas hyrjes në BE. Shqipëria është mes vendeve kandidate, ndërsa Kosova mbetet ende kandidate potenciale.
Bashkimi Europian po përgatitet për një valë të re zgjerimi dhe Shqipëria është drejtpërdrejt pjesë e procesit, ndërsa Kosova vazhdon të mbetet jashtë listës së vendeve me status formal kandidat. Paketa e re e Komisionit Europian synon ta bëjë më të lehtë integrimin gradual të vendeve që presin anëtarësimin, por njëkohësisht të bindë 27 shtetet aktuale se zgjerimi nuk do të sjellë rreziqe të pakontrolluara politike dhe financiare.
Dokumenti i Komisionit, i titulluar “Preparing for a wider Union”, parashikon që vendet kandidate të mund të përfshihen gradualisht në tregun e përbashkët, programet kërkimore, energjinë, transportin dhe politikat digjitale të BE-së, pa qenë e nevojshme të presin anëtarësimin e plotë për të përfituar nga një pjesë e integrimit europian. Ky proces do të jetë megjithatë i kushtëzuar nga reformat dhe i kthyeshëm nëse një vend nuk përmbush më detyrimet e marra.
Për Shqipërinë, kjo krijon mundësinë që afrimi me BE-në të prodhojë efekte konkrete edhe përpara anëtarësimit. Vendi është një nga kandidatët formalë që po negocion hyrjen në Union, së bashku me Malin e Zi, Bosnjë-Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut, Serbinë, Moldavinë, Ukrainën dhe Turqinë, megjithëse secili ndodhet në një fazë të ndryshme të procesit.
Ndryshe është situata e Kosovës. Ajo konsiderohet kandidate potenciale, por nuk ka statusin formal të vendit kandidat. Një nga pengesat vazhdon të jetë fakti se pesë shtete të BE-së nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, çka e bën rrugën e saj institucionale drejt anëtarësimit më të ndërlikuar.
Paketa e re synon gjithashtu të adresojë një nga shqetësimet më të mëdha të vendeve aktuale të BE-së: çfarë ndodh nëse një shtet i ri, pasi anëtarësohet, tërhiqet nga standardet demokratike dhe angazhimet për sundimin e ligjit që kishte marrë gjatë negociatave.
Për këtë arsye, Komisioni propozon masa më të forta kundër regresit pas anëtarësimit. Sipas propozimeve të raportuara, anëtarët e rinj mund t’i nënshtrohen një mbikëqyrjeje të posaçme deri në 15 vitet e para pas hyrjes në BE. Në rast të shkeljeve serioze mund të reduktohen fondet europiane ose, në rastet më të rënda, të kufizohen apo pezullohen të drejtat e votës.
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm prek vetë mënyrën se si merren vendimet për zgjerimin. Komisioni propozon kalimin nga unanimiteti në shumicë të cilësuar për disa vendime ndërmjetëse të procesit të anëtarësimit, me synimin që një shtet i vetëm të mos mund të bllokojë çdo hap të një kandidati. Megjithatë, për vendimin përfundimtar të pranimit të një anëtari të ri do të vazhdonte të kërkohej miratimi unanim.
Kjo pikë është veçanërisht e rëndësishme për Ballkanin Perëndimor, ku proceset e integrimit janë përballur vazhdimisht me pengesa politike dhe veto nga shtete të veçanta.
Komisioni po shqyrton gjithashtu forma më të thella të përfshirjes së vendeve që afrohen me anëtarësimin. Kandidatët mund të marrin gradualisht më shumë akses në politikat dhe programet e Unionit, ndërsa janë hedhur edhe ide për një prani institucionale më të madhe gjatë periudhës ndërmjet nënshkrimit të traktatit të anëtarësimit dhe hyrjes formale në BE.
Në qendër të reformës është edhe frika e disa vendeve anëtare për koston e zgjerimit. Ukraina, me sektorin e saj të madh bujqësor, është rasti më i dukshëm. Komisioni propozon mundësinë e kufizimeve të posaçme për mbështetjen financiare dhe aksesin në treg të disa produkteve të ndjeshme bujqësore, për të shmangur goditje të menjëhershme mbi buxhetin dhe fermerët e vendeve ekzistuese.
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, e ka cilësuar zgjerimin si një “imperativ gjeopolitik”, ndërsa komisionerja për Zgjerimin Marta Kos ka deklaruar se BE-ja mund të përballojë një numër më të madh anëtarësh, por duhet të ndryshojë në disa fusha përpara se kjo të ndodhë.
Për Shqipërinë, paketa e re hap mundësinë e një integrimi më të thellë përpara marrjes së kartës së anëtarësimit, por shoqërohet edhe me mekanizma më të fortë për respektimin e angazhimeve. Për Kosovën, sfida është një hap më herët: kalimi nga statusi i kandidatit potencial në atë të kandidatit formal, ndërkohë që çështja e mosnjohjes nga pesë vende të BE-së vazhdon të rëndojë mbi proces.
Propozimet nuk janë ende rregulla të miratuara. Ato do të diskutohen nga qeveritë dhe liderët e vendeve të BE-së, ndërsa zgjerimi pritet të jetë një nga temat kryesore të takimeve të ardhshme europiane.
Burimi: Deutsche Welle / Rapporteu
