Në Japoni po lulëzon një biznes i pazakontë: kompani që marrin përsipër të njoftojnë punëdhënësin se një punonjës dëshiron të largohet nga puna, pa qenë nevoja që ai të përballet personalisht me shefin. Shërbimi kushton rreth 120 euro dhe procedura mund të përfundojë brenda vetëm 15 minutash. Klientët më të shumtë janë të rinjtë, të cilët shpesh e kanë të vështirë të japin dorëheqjen në një kulturë pune ku besnikëria ndaj kompanisë dhe shmangia e konfliktit vlerësohen veçanërisht.
Për një të ri japonez rreth të njëzetave, i identifikuar me inicialet Y.M., puna e parë pas universitetit u kthye shpejt në një përvojë të vështirë. I punësuar në një kompani të shitjes së pasurive të paluajtshme, ai tregonte se përballej pothuajse çdo ditë me të bërtiturat e kolegëve dhe se ishte vazhdimisht personi ndaj të cilit drejtoheshin kritikat më të ashpra.
Megjithëse dëshironte të largohej, i riu hezitonte të paraqiste dorëheqjen. Nuk donte të krijonte konflikt në vendin e punës, shqetësohej për mënyrën se si do ta gjykonin kolegët dhe nuk dëshironte t’i rëndonte prindërit me problemet e tij.
Në vend që të përballej drejtpërdrejt me punëdhënësin, ai mori telefonin dhe kërkoi një kompani që mund ta jepte dorëheqjen në emër të tij.
Historia e tij, e publikuar në faqen e kompanisë së konsulencës për marrëdhëniet e punës Leadbrain në Tokio, është një shembull i një fenomeni që po përhapet gjithnjë e më shumë në Japoni.
Këto kompani, të njohura si agjenci që ndërmjetësojnë dorëheqjet, u ofrojnë punonjësve mundësinë të largohen nga puna pa pasur nevojë të zhvillojnë biseda të pakëndshme me drejtuesit e tyre.
Një prej kompanive më të njohura në këtë sektor, Albatross, ndihmon rreth 450 persona çdo muaj të largohen nga puna pa u përballur personalisht me shefat. Për një punonjës me kohë të plotë, shërbimi kushton afërsisht 120 euro, ndërsa procedura mund të realizohet brenda 15 minutash.
Shumica e klientëve janë profesionistë të rinj që punojnë në sektorin e shërbimeve dhe në industrinë prodhuese.
Arsyet që i shtyjnë punonjësit t’u drejtohen këtyre agjencive janë të ndryshme. Disa duan thjesht të shmangin një bisedë të vështirë, ndërsa të tjerë përballen me probleme shumë më serioze në vendin e punës.
“Arsyet pse njerëzit na kërkojnë të japim dorëheqjen në emër të tyre variojnë nga dhuna fizike deri te ngacmimi seksual”, shpjegon Yuka Hamada, drejtuese ekzekutive e Albatross.
Sipas saj, shumë prej klientëve ndihen të pambrojtur dhe nuk kanë guximin të përballen drejtpërdrejt me punëdhënësin për të kërkuar largimin.
Problemi i trajtimit të punonjësve nuk është i papërfillshëm. Një sondazh i kompanisë së konsulencës Shikigaku, i zhvilluar mes punonjësve japonezë të moshës 20 deri në 49 vjeç, tregoi se rreth një në tre persona kishte përjetuar një formë ngacmimi ose keqtrajtimi në vendin e punës.
Por popullariteti i këtyre shërbimeve lidhet edhe me karakteristikat e kulturës japoneze të punës, ku marrëdhënia mes punonjësit dhe kompanisë tradicionalisht ka pasur një rëndësi që shkon përtej kontratës së punës.
Modeli japonez i punësimit u formësua gjatë zhvillimit të shpejtë ekonomik pas Luftës së Dytë Botërore, kur shumë kompani mbështeteshin në sistemin e punësimit afatgjatë, shpesh deri në pension.
Në këtë sistem, besnikëria ndaj punëdhënësit konsiderohej një virtyt i rëndësishëm, ndërsa largimi vullnetar nga puna mund të perceptohej si një zhgënjim apo edhe si mungesë mirënjohjeje ndaj kompanisë.
“Shprehja e dëshirës për të dhënë dorëheqjen mund të përjetohet jo thjesht si përfundimi i një kontrate, por si zhgënjim i të tjerëve ose tradhti ndaj pritshmërive që punonjësi ka përmbushur deri në atë moment”, shpjegon Hiroki Nakamori, profesor i asociuar në Universitetin Rikkyo.
Sipas tij, presioni për të ruajtur marrëdhëniet e mira dhe për të mos zhgënjyer kolegët mund ta bëjë largimin nga puna një vendim emocionalisht të vështirë.
Një tjetër element i rëndësishëm është shmangia e përballjes së drejtpërdrejtë. Në kulturën japoneze, ruajtja e harmonisë brenda grupit konsiderohet një vlerë themelore, ndaj veprimet që mund të shkaktojnë konflikt shpesh shihen negativisht.
“Personat që prishin harmoninë nuk vlerësohen, prandaj dikush që largohet nga puna mund të mendojë se është më mirë thjesht të zhduket, pa krijuar shumë zhurmë”, shpjegon Hiroshi Ono, profesor i menaxhimit të burimeve njerëzore në Universitetin Hitotsubashi.
Sipas tij, aftësia për të vepruar në grup dhe për të ruajtur harmoninë konsiderohet një shenjë force në shoqërinë japoneze.
Kjo mënyrë të menduari ka rrënjë të thella historike. Edhe Kushtetuta japoneze me 17 nene, një tekst historik i shekullit të shtatë, e vendoste harmoninë mes njerëzve në qendër të organizimit shoqëror, duke theksuar se ajo duhet vlerësuar dhe se konfliktet duhen shmangur.
Në Japoninë e sotme ekziston edhe një term për largimin e papritur nga puna pa njoftuar askënd: bakkure. Ai përshkruan situatën kur një punonjës ndërpret kontaktet dhe nuk paraqitet më në punë, një sjellje e ngjashme me fenomenin e njohur si ghosting në marrëdhëniet personale.
Megjithatë, agjencitë e dorëheqjeve ofrojnë një mënyrë më të organizuar dhe më të sjellshme për t’u larguar, duke komunikuar me punëdhënësin në emër të klientit.
Madje, ato mund të përcjellin edhe mesazhe falënderimi apo përshëndetjeje, nëse punonjësi nuk dëshiron t’i shprehë personalisht.
“Klientët mund të mos i thonë drejtpërdrejt lamtumirë kompanisë apo të mos shprehin mirënjohjen e tyre. Në këto raste, agjencia mund t’i përcjellë këto fjalë në emër të tyre”, shpjegon Hamada.
Edhe kur një punonjës dëshiron të largohet pa pasur më asnjë kontakt me kompaninë, agjencia përpiqet që procesi të mos krijojë probleme të panevojshme.
Kjo lidhet me konceptin japonez meiwaku, detyrimin shoqëror për të mos u shkaktuar shqetësime apo vështirësi të tjerëve.
Për këtë arsye, agjencitë u rekomandojnë klientëve të marrin sendet personale dhe të lënë të rregullt vendin e punës përpara largimit.
“Edhe nëse një klient dëshiron të zhduket plotësisht nga puna, ne përsëri e këshillojmë të pastrojë tavolinën e tij përpara se të largohet”, thotë drejtuesja e Albatross.
Kështu, në një vend ku besnikëria ndaj kompanisë dhe shmangia e konfliktit janë pjesë e rëndësishme e kulturës profesionale, është krijuar një industri që ofron një shërbim të thjeshtë, por gjithnjë e më të kërkuar: të marrë përsipër bisedën që shumë punonjës nuk duan, ose nuk guxojnë, ta bëjnë vetë.
