Shprehja “me libёr shtëpie” është sot pjesë e fjalorit popullor, shpesh e përdorur me ngarkesë ofenduese ose ironike. Por, si shumë banalitetet e tjera, edhe kjo shprehje lind nga një shkak krejt banal – dhe thellësisht historik.
Prejardhja e saj lidhet drejtpërdrejt me librin e shtëpisë, një dokument zyrtar i përdorur në Shqipëri pas Luftës së Dytë Botërore e deri nga mesi i viteve ’60. Ky libër ishte një mjet kontrolli shtetëror, ku regjistroheshin të dhënat personale të banorëve të përhershëm të një banese, si edhe të personave që banonin përkohësisht në dhoma ose ambiente kolektive.
Libri i shtëpisë mbahej nga administrata përkatëse dhe kontrollohej nga punonjës të Ministrisë së Brendshme, të cilët certifikonin saktësinë e të dhënave me shënime zyrtare dhe vula. Ai shërbente si instrument mbikëqyrjeje, sidomos për lëvizjet e qytetarëve, përfshirë edhe ata që ishin në mërgim ose nën vëzhgim.
Një dëshmi e qartë e ekzistencës dhe funksionit të këtij dokumenti është libri i shtëpisë i Kuvendit Françeskan të Shkodrës. Edhe pse kuvendi ishte një institucion fetar, ku banonin murgjit sipas rregullave të jetës cenobiake, ai nuk bënte përjashtim nga sistemi i kontrollit shtetëror. Siç shihet nga dokumenti, edhe manastiri duhej të kishte librin e vet të shtëpisë.
Në këtë regjistër, si kryefamiljar figuron David Pici, atëherë ministër provincial i Provincës Françeskane të Shqipërisë, në datën e hapjes së librit. Ndër emrat e regjistruar gjenden figura të njohura si At Justin Rrota, klerik dhe gjuhëtar, apo At Zef Pllumi, klerik dhe më vonë një nga dëshmitarët e vuajtjeve të klerit katolik gjatë komunizmit, si edhe shumë të tjerë.
Libri i shtëpisë i Kuvendit Françeskan të Shkodrës ka mbijetuar pothuajse rastësisht. Pas heqjes së kufizimeve të qarkullimit dhe zbehjes së kontrollit policor, këto dokumente u harruan ose u shpërfillën me qëllim. Pakkush kishte dëshirë të ruante dëshmi që kujtonin mbikëqyrjen dhe represionin shtetëror.
Sot, megjithatë, ky libër përbën një dokument të rrallë historik, një dritare drejt një kohe jo edhe aq të largët, por shpesh të fshirë nga kujtesa kolektive.
(Burimi: DPA)
