Për dekada të tëra Ishulli i Sazanit ishte një pikë e mbyllur në hartë. Një bazë ushtarake e izoluar, e rrethuar nga deti dhe heshtja. Sot, ai ishull i vogël është kthyer në një provë të madhe për Shqipërinë: provë e drejtimit që vendi do të zgjedhë mes investimit të shpejtë dhe detyrimeve europiane.
Në zyrën e Kryeministrisë ka mbërritur një letër e pazakontë. Jo nga një parti opozitare, jo nga një OJQ lokale, por nga 41 organizata mjedisore ndërkombëtare, nga 28 vende të botës. Një koalicion që rrallë mblidhet për një territor kaq të vogël. Mesazhi i tyre është i prerë: projekti për ndërtimin e një resorti luksoz në Sazan duhet të ndalet menjëherë.
Nuk është një protestë emocionale. Është një dosje teknike, me referenca shkencore, konventa ndërkombëtare dhe kritere të Bashkimit Evropian. Organizatat argumentojnë se mënyra si është miratuar projekti dhe ndërhyrja e parashikuar në ishull bien drejtpërdrejt ndesh me angazhimet që Shqipëria ka marrë në rrugën e anëtarësimit në BE, veçanërisht në kapitullin e mjedisit. Me fjalë të tjera: ky projekt nuk rrezikon vetëm natyrën, por edhe kredibilitetin europian të vendit.
Shkaku i alarmit është vetë natyra e Sazanit. Ana perëndimore e ishullit është një mur shkëmbor i thepisur, i çarë nga shpella detare ku prej vitesh monitorohet një nga gjitarët më të rrezikuar të planetit – foka e Mesdheut. Rreth ishullit shtrihen livadhe nënujore Posidonia oceanica, të quajtura mushkëritë e Mesdheut. Në ujërat përreth janë identifikuar dhjetëra specie të mbrojtura globalisht. Izolimi i gjatë ushtarak, paradoksalisht, e ka ruajtur ishullin si një laborator natyror që sot është pothuajse i paprekur.
Letra kërkon që çdo vendim për avancimin e projektit të pezullohet, që pjesa tokësore e Sazanit të përfshihet zyrtarisht në Parkun Kombëtar Detar dhe që ishulli të regjistrohet në rrjetet europiane të zonave të mbrojtura. Nuk ka kërcënime. Ka vetëm një paralajmërim të ftohtë: biodiversiteti nuk mund të negociohet me vendime administrative.
Deri tani, nga institucionet shqiptare nuk ka një reagim zyrtar. Një heshtje që e bën edhe më të fortë përplasjen mes dy botëve: asaj të investimeve të mëdha turistike dhe asaj të rregullave europiane të mbrojtjes së natyrës.
Tashmё debati për Sazanin nuk është më as ekologjik dhe as turistik. Është institucional. Për herë të parë, Shqipëria përballet me një test tё fortё të përputhjes mes vendimmarrjes së brendshme dhe standardeve që kërkon Bashkimi Evropian. Një ishull i vogël, i izoluar për dekada, është shndërruar papritur në barometrin e shtetit të së drejtës në fushën e mjedisit.
Nëse projekti ecën përpara pa korrigjuar shkeljet e ngritura nga organizatat ndërkombëtare, atëherë mesazhi është i qartë: investimi qё mund tё vijё me mbёshtetjen e mundshme tё Donald Trump pёr Ramёn, ka përparësi ndaj ligjit dhe marrëveshjeve të nënshkruara. Nëse vendoset pezullimi dhe rishikimi i procesit, Shqipëria fiton diçka më të madhe se një ishull të mbrojtur — fiton besueshmëri.
Ama, ne e kemi tё gjithё tё qartё nga anon peshorja pёr Ramёn nё kёto momente.
