Rezervat e arit dhe valutës së huaj të Bankës së Spanjës arritën në fund të vitit 2025 vlerën e afro 94 miliardë eurove, niveli më i lartë që nga momenti kur nisën të mbahen statistika të krahasueshme. Rritja lidhet kryesisht me kërkesën në rritje për ar në tregjet ndërkombëtare, i cili shihet si një aset i sigurt në një periudhë të mbushur me pasiguri gjeopolitike dhe financiare.
Megjithatë, në Spanjë ari nuk është vetëm një shifër ekonomike. Ai mbart edhe një peshë të fortë historike, sidomos për shkak të episodit të njohur si “ari i Moskës”, një nga çështjet më të debatueshme të historisë ekonomike dhe politike të vendit në shekullin XX.
Para vitit 1936, rezervat e arit të Spanjës nuk ishin të jashtëzakonshme në krahasim me fuqitë e mëdha, por ishin të mjaftueshme për ta vendosur vendin në hartën financiare globale. Sipas historianes Magdalena Garrido Caballero nga Universiteti i Murcias, ky ar i jepte Spanjës një hapësirë të caktuar për manovra ndërkombëtare, edhe pse shumë më të kufizuara se ato të ekonomive të mëdha.
Situata ndryshoi me shpërthimin e Luftës Civile Spanjolle. Izolimi diplomatik i Republikës së Dytë dhe mungesa e mbështetjes ndërkombëtare e lanë qeverinë me pak alternativa për të financuar blerjen e armëve dhe furnizimeve. Në këtë kontekst ekstrem, u mor vendimi për të transferuar pjesën më të madhe të rezervave të arit jashtë vendit, kryesisht drejt Bashkimit Sovjetik, me qëllimin e qartë për të paguar ndihmën ushtarake.
Operacioni ishte real dhe i dokumentuar mirë: në tetor 1936 rreth 510 ton ar u nisën nga depoja e Algamecës në Kartagjenë. Historianët theksojnë se nuk bëhej fjalë për një veprim të fshehtë, por për një vendim të ndërgjegjshëm të autoriteteve legjitime në kushte lufte totale.
Studimet bashkëkohore kanë rrëzuar shumë mite të krijuara më vonë. Sipas kërkimeve të historianëve Ángel Luis Viñas dhe Pablo Martín Aceña, ari u shpenzua gjatë luftës për pagesa të verifikuara, duke i mundësuar Republikës të rezistonte për gati tre vjet. Nga ky këndvështrim, “ari i Moskës” nuk konsiderohet as vjedhje dhe as plaçkitje nga sovjetikët, por një operacion financimi në rrethana të jashtëzakonshme. Një pjesë e arit u shit edhe në Francë për të njëjtin qëllim, megjithëse ky episod nuk mori të njëjtën ngarkesë simbolike.
Pas luftës, regjimi i Francos e shndërroi këtë histori në një mjet të fuqishëm propagandistik për të justifikuar vështirësitë e pasluftës, për të forcuar narrativën kundër Bashkimit Sovjetik dhe për të delegjitimuar Republikën e Dytë. Megjithatë, në arenën ndërkombëtare çështja nuk pati jehonë të madhe dhe u konsiderua kryesisht një problem mes shteteve.
Sot, gati 90 vjet më vonë, pyetja “ku ndodhet ari i Spanjës?” rikthehet herë pas here, por përgjigjja është shumë më pak dramatike. Vendi zotëron rreth 281 ton ar, të shpërndarë mes Bankës së Spanjës dhe depozitave në SHBA, Mbretërinë e Bashkuar dhe Zvicër, sipas Këshillit Botëror të Arit. Ky ar nuk lidhet me rezervat e dërguara në BRSS, por është rezultat i dekadave të politikave monetare, integrimit europian dhe menaxhimit të aseteve.
Rekordi i vitit 2025 nuk nënkupton rikuperimin e arit të humbur, por pasqyron kryesisht rritjen e çmimit të metalit në tregjet globale. Ndryshe nga periudha e Luftës Civile, kur ari ishte një burim jetik për mbijetesën e qeverisë, sot ai shërben si instrument stabiliteti dhe besimi në një sistem financiar të globalizuar — një dëshmi e transformimit të thellë të rolit që ky metal ka pasur për Spanjën ndër dekada.
(Burimi: Euronews)
