Forcat amerikane dhe izraelite kanë ndërmarrë sulme ajrore në disa qytete të Iranit, në atë që presidenti amerikan Donald Trump e cilësoi si “operacione të mëdha luftarake”. Sipas tij, objektivi është eliminimi i kërcënimeve të menjëhershme nga regjimi iranian dhe sigurimi që Irani të mos pajiset me armë bërthamore.
Izraeli e përshkroi ndërhyrjen si “sulm parandalues”, ndërsa Trump i bëri thirrje popullit iranian të ngrihet kundër qeverisë dhe forcave shtetërore të dorëzohen. Ai deklaroi më vonë se udhëheqësi suprem i Iranit, Ali Khamenei, është vrarë.
Nga ana tjetër, Garda Revolucionare Islamike (IRGC) njoftoi se po kundërpërgjigjet duke goditur baza dhe asete amerikane në Lindjen e Mesme, në kuadër të operacionit “Premtimi i Vërtetë 4”. Përshkallëzimi vjen pas javësh tensionesh dhe negociatash mbi programin bërthamor iranian.
OKB: “Rrezik për paqen globale”
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, dënoi përshkallëzimin dhe paralajmëroi se përdorimi i forcës nga SHBA dhe Izraeli, si dhe hakmarrja e Iranit, po minojnë paqen dhe sigurinë ndërkombëtare. Ai bëri thirrje për ndërprerje të menjëhershme të armiqësive dhe ulje të tensioneve.
Në një mbledhje urgjente të Këshillit të Sigurimit në Nju Jork, ambasadori amerikan Mike Waltz tha se sulmet kishin objektiva specifike: çmontimin e kapaciteteve raketore, degradimin e aseteve detare dhe ndërprerjen e mbështetjes për milicitë e ndërmjetësuara nga Irani.
Ambasadori izraelit Danny Danon deklaroi se veprimi ishte i domosdoshëm për të ndaluar një “kërcënim ekzistencial” ndaj Izraelit dhe stabilitetit global.
Reagimet ndërkombëtare
Rusia, përmes ambasadorit Vasily Nebenzya, dënoi sulmet dhe paralajmëroi për përhapje të konfliktit përtej rajonit.
Ministri i Jashtëm i Omanit, Badr Albusaidi, i zhgënjyer për ndërprerjen e bisedimeve bërthamore SHBA-Iran, u bëri thirrje amerikanëve të mos përfshihen më tej, duke theksuar se kjo “nuk është lufta e tyre”.
Shefi i diplomacisë iraniane, Abbas Araghchi, i cilësoi sulmet “të paprovokuara dhe të paligjshme”, duke akuzuar Trump se ka kthyer “Amerika e Para” në “Izraeli i Para”.
Arabia Saudite dënoi sulmet hakmarrëse iraniane ndaj Bahreinit, Emirateve të Bashkuara Arabe, Katarit, Jordanisë dhe Kuvajtit, duke shprehur solidaritet me këto vende.
Në Evropë, presidenti francez Emmanuel Macron, kancelari gjerman Friedrich Merz dhe kryeministri britanik Keir Starmer kërkuan nga Irani të rikthehet në zgjidhje të negociuar. Ata theksuan se nuk morën pjesë në sulme, por janë në kontakt me aleatët.
Starmer konfirmoi se avionë britanikë ndodheshin në qiell në kuadër të operacioneve mbrojtëse rajonale. Macron paralajmëroi për “pasoja të rënda për paqen ndërkombëtare”, ndërsa Gjermania tha se ishte informuar paraprakisht për sulmet.
Shefja e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas, i quajti zhvillimet “të rrezikshme” dhe theksoi rëndësinë e mbrojtjes së civilëve dhe respektimit të së drejtës ndërkombëtare humanitare.
Italia, përmes kryeministres Giorgia Meloni, njoftoi konsultime me aleatët për uljen e tensioneve. Brazili dënoi sulmet, ndërsa kryeministri australian Anthony Albanese deklaroi mbështetje për SHBA-në në parandalimin e armatosjes bërthamore të Iranit.
Shefi i OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Volker Türk, paralajmëroi se në çdo konflikt janë civilët që paguajnë çmimin më të lartë.
Shkolla e bombarduar në Minab
Mes zhvillimeve ushtarake, një raport tronditës ka ardhur nga qyteti Minab në jug të Iranit. Sipas medias shtetërore iraniane, të paktën 100 fëmijë u vranë në bombardimin e shkollës së vajzave “Shajareh Tayyebeh”, ndërsa dhjetëra të tjerë rezultojnë të zhdukur.
Pamje që qarkullojnë në rrjetet sociale tregojnë mure të djegura dhe rrënoja, me britma në sfond. Raporti dhe numri i viktimave nuk janë verifikuar në mënyrë të pavarur nga mediat ndërkombëtare, por shërbimi persian i verifikimit të fakteve Factnameh dhe agjencia Reuters kanë deklaruar se pamjet nga vendngjarja janë autentike.
Zëdhënësi i Ministrisë së Shëndetësisë iraniane, Hossein Kermanpour, e quajti bombardimin “lajmi më i hidhur” i konfliktit. Shkolla raportohet të jetë pranë një kazerme të Gardës Revolucionare.
Nëse konfirmohet, ky do të ishte incidenti me numrin më të madh të viktimave civile që nga nisja e sulmeve.
Frikë dhe shpresë në Teheran
Në Teheran dhe qytete të tjera, banorët raportojnë një përzierje frike dhe pritjeje. Disa kundërshtarë të regjimit shprehin shpresë për ndryshim politik, ndërsa të tjerë tremben nga rritja e viktimave civile.
Shkollat janë mbyllur, shumë familje janë strehuar në shtëpi dhe të tjerë kanë grumbulluar furnizime. Disa raportojnë ndërprerje të aksesit në median shtetërore, pa u sqaruar nëse bëhet fjalë për sulme kibernetike apo mbingarkesë.
Sulmet ndodhin rreth shtatë javë pas shtypjes së përgjakshme të protestave kundër regjimit. Sipas organizatës HRANA, me seli në SHBA, mbi 7,000 persona janë konfirmuar të vdekur gjatë protestave, ndërsa më shumë se 11,000 raste të tjera janë nën hetim.
Thirrjet për përmbysje
Trump, përmes një videoje në platformën e tij Truth Social, deklaroi se objektivi është mbrojtja e popullit amerikan dhe eliminimi i kërcënimeve nga regjimi iranian, duke u bërë thirrje qytetarëve iranianë të qëndrojnë në strehim dhe më pas “të marrin qeverinë e tyre”.
Edhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu u bëri thirrje iranianëve të “hedhin poshtë zgjedhën e tiranisë” dhe theksoi se Irani nuk duhet të zotërojë armë bërthamore.
Situata mbetet e tensionuar, me rrezik real për zgjerim rajonal të konfliktit dhe pasoja të rënda humanitare.
(Burimet: BBC, The Guardian, Reuters, deklarata zyrtare të OKB-së dhe qeverive përkatëse)
