Përgjatë historisë, ndjenja e mungesës dhe mallit për dikë apo diçka ka qenë një nga përjetimet më të thella njerëzore, e përshkruar në letërsi, muzikë dhe teatër. Latinisht, kjo ndjenjë quhet desiderium – një mall i fortë për diçka që nuk është më. Në portugalisht ekziston fjala “saudade”, që përshkruan pikërisht këtë gjendje të brendshme: një ndjenjë intime që lind nga mungesa e dikujt që na mungon shumë.
Pa kujtimet, nuk do të përjetonim as mall, as dhimbje. Kujtesa na rikthen aromën e një personi të dashur, prekjen e tij apo zërin e tij. Ajo na çon pas në kohë, në momente të lumtura që kemi ndarë, por pikërisht këto kujtime e bëjnë edhe më të fortë ndjenjën e humbjes. Kur kujtojmë atë që ka qenë dhe nuk mund të rikthehet më, ndiejmë një boshllëk që shpesh shoqërohet me një psherëtimë të thellë malli.
Shpesh mendojmë se kujtimet e bukura do të na përmirësojnë humorin, ndërsa ato të dhimbshmet do ta përkeqësojnë. Por në rastet e humbjes ndodh e kundërta: kujtimi i një momenti të bukur shpesh sjell menjëherë një ndjenjë të trishtë. Kjo krijon një përzierje emocionesh – një ndjenjë të ëmbël dhe të hidhur njëkohësisht, që studiuesit e quajnë një përjetim i dyfishtë emocional.
Këto ndjenja nuk janë të njëjta për të gjithë. Ato ndryshojnë nga kultura në kulturë dhe nga individi në individ. Në disa gjuhë, si ajo kineze, ekzistojnë terma që përshkruajnë “dashurinë e trishtuar” apo “dashurinë me dhimbje” – ndjenja që janë të njohura për këdo që i mungon dikush.
Me kalimin e kohës, njerëzit mësojnë të jetojnë me këto emocione. Kujtimet mbeten të dhimbshme, por njëkohësisht mund të sjellin edhe ngushëllim, sidomos kur përqendrohemi tek ajo që kemi pasur, dhe jo tek ajo që nuk mund ta rikthejmë më. Në kulturën japoneze ekziston një fjalë, “natsukashii”, që përshkruan një mall të mbushur me mirënjohje për të kaluarën, pa dëshirën për ta kthyer atë pas.
Megjithatë, në thelb të çdo malli qëndron një dëshirë: rikthimi. Kur na mungon dikush, ne përpiqemi të afrohemi sërish, të rindërtojmë lidhjen. Në marrëdhëniet e përditshme, kjo shpesh është e mundur – pas një konflikti, njerëzit pajtohen dhe lidhen sërish. Por kur një person largohet përgjithmonë nga jeta jonë, kjo dëshirë mbetet pa përgjigje, duke e bërë dhimbjen edhe më të fortë.
Humbja shpesh shoqërohet edhe me pendesë. Njerëzit pyesin veten nëse mund të kishin bërë diçka ndryshe, nëse një “lamtumirë” tjetër do ta kishte lehtësuar dhimbjen. Por e vërteta është se, shpesh, dhimbja mbetet – bashkë me fjalët e pathëna dhe ndjenjat e papërfunduara.
Në fund, mungesa e dikujt nuk është thjesht dhimbje. Ajo është një kujtesë e asaj që kemi dashur dhe kemi vlerësuar më shumë në jetë. Dhe pikërisht për këtë arsye, ajo mbetet një nga përjetimet më njerëzore dhe më të thella që mund të kemi.
(Burimi: Përshtatur nga një artikull i Mary C. Lamia, Ph.D, Psychology Today)
