Në demokracitë moderne ekziston një parim i thjeshtë: pushteti duhet të ketë frikë nga qytetari dhe jo qytetari nga pushteti.
Pikërisht mbi këtë logjikë është ndërtuar një ligj i ri i miratuar në Uells, i cili po tërheq vëmendje në të gjithë Europën. Ligji synon të rrisë përgjegjshmërinë e politikanëve ndaj votuesve, duke vendosur mekanizma që deri dje dukeshin të paimagjinueshëm për shumë vende.
Sipas modelit të ri, krijohet baza ligjore që deklaratat e rreme ose mashtruese gjatë fushatave zgjedhore të mund të trajtohen si shkelje serioze. Po ashtu, qytetarëve u jepet mundësia të largojnë nga mandati një përfaqësues të zgjedhur nëse ai përfshihet në shkelje të rënda, pa qenë nevoja të presin zgjedhjet e ardhshme.
Me pak fjalë, mandati nuk konsiderohet më një çek i bardhë për katër apo pesë vjet.
Politikani duhet të japë llogari gjatë gjithë mandatit.
Është e vështirë të mos pyesësh veten: çfarë do të ndodhte nëse një sistem i tillë do të zbatohej edhe në Shqipëri?
Prej më shumë se tre dekadash, politika shqiptare ka funksionuar shpesh mbi një logjikë krejt tjetër. Premtimet bëhen para zgjedhjeve. Pas zgjedhjeve harrohen. Programet elektorale zëvendësohen nga justifikimet. Skandalet kalojnë pa pasoja politike. Qytetari dëgjon, zemërohet, proteston, por në fund edhe harron ndёrsa detyrohet të presë zgjedhjet e radhës.
Ndërkohë, deputeti, ministri apo kryetari i bashkisë vazhdon mandatin sikur asgjë të mos ketë ndodhur.
Në Uells po provohet një filozofi tjetër: nëse gënjen votuesin, nëse mashtron publikun, nëse tradhton besimin që të është dhënë, duhet të përballesh me pasoja.
Sigurisht, një ligj i tillë ngre edhe pikëpyetje. Kush e përcakton se çfarë është gënjeshtër? Kush e bën verifikimin? Si shmanget përdorimi politik i mekanizmave të tillë?
Janë pyetje legjitime dhe vetë ligji në Uells është shoqëruar me debate të forta juridike.
Por pavarësisht debateve, njё mekaniёm i tillё tregon se demokracia nuk mbaron ditën e votimit.
Nёn vazhdёn e protestave qё sot hyjnё nё ditёn e 16-tё, Shqipëria duket se ka nevojë për një reflektim serioz.
Problemi më i madh i vendit nuk është vetëm korrupsioni, kapja e institucioneve apo vetë emigrimi.
Problemi më i madh është mungesa e llogaridhënies.
Një politikan që e di se qytetarët mund ta ndëshkojnë edhe gjatë mandatit, sillet ndryshe.
Ndoshta Shqipëria nuk është ende gati të kopjojë verbërisht modelin e Uellsit.
Por Shqipëria ka nevojë të fillojë të diskutojë seriozisht për mekanizma që e bëjnë pushtetin të përgjegjshëm…
