Nga fotografitë satelitore që zbulojnë ndryshimet në banesat palestineze, te kamerat që identifikojnë fytyrat në pikat e kontrollit dhe algoritmet që ndihmojnë në përzgjedhjen e objektivave të bombardimeve në Gaza, përdorimi i inteligjencës artificiale nga Izraeli po ngre shqetësime serioze për mbikëqyrjen dhe të drejtat e njeriut. Një investigim i Anadolu Agency sjell dëshmi dhe të dhëna mbi teknologjitë që po përdoren në territoret palestineze, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se ato mund të përshpejtojnë prishjen e banesave, zhvendosjen e popullsisë dhe operacionet ushtarake.
Inteligjenca artificiale po merr një rol gjithnjë e më të madh në mënyrën se si autoritetet izraelite monitorojnë territorin, ndërtesat dhe lëvizjet e palestinezëve në Bregun Perëndimor të pushtuar.
Sipas një raportimi të Anadolu Agency, sistemet e automatizuara mundësojnë analizimin e imazheve satelitore, identifikimin biometrik të njerëzve dhe përpunimin e sasive të mëdha të të dhënave personale.
Ndërkohë, investigime të veçanta mbi operacionet ushtarake në Gaza kanë dokumentuar përdorimin e sistemeve të inteligjencës artificiale për të identifikuar persona të dyshuar si objektiva të sulmeve ajrore.
Për profesorin e inteligjencës artificiale Mustafa Jarrar, nga Universiteti Hamad Bin Khalifa dhe drejtues i laboratorit SinaLab, kjo përbën atë që ai e quan “aparteid i automatizuar”.
“Ajo që është e re tani është se inteligjenca artificiale nuk mbledh dhe analizon vetëm të dhëna, por mund të japë edhe urdhra”, deklaron ai për Anadolu.
Studiuesi palestinez Jalal Abukhater, përgjegjës për politikat në organizatën për të drejtat digjitale 7amleh, paralajmëron se teknologjitë e mbikëqyrjes po përdoren për të forcuar kontrollin mbi popullsinë palestineze.
“Mënyra si sillesh, si lëviz, njerëzit me të cilët flet, gjithçka monitorohet dhe i shërben një qëllimi: të ndihmojë pushtimin izraelit të dominojë dhe kontrollojë këtë popullsi”, shprehet ai.
Një nga teknologjitë që ka tërhequr vëmendje është sistemi ImiSight, i cili përdor inteligjencën artificiale për të identifikuar ndryshimet në ndërtesa dhe sipërfaqe toke përmes krahasimit të fotografive satelitore.
Një raportim i Al Jazeera, i publikuar më 17 shtator, evidentoi se ky sistem përdoret për të zbuluar ndërtime që autoritetet izraelite i konsiderojnë të paautorizuara dhe për t’i përfshirë ato në procedurat e kontrollit dhe zbatimit të masave administrative.
Teknologjia ishte përdorur fillimisht në shkretëtirën Naqab, ku komunitetet beduine palestineze, qytetarë të Izraelit, përballen me kufizime të forta ndërtimi dhe prishje banesash.
Sipas raportimeve, përdorimi i saj është shtrirë më pas edhe në Bregun Perëndimor të pushtuar.
Të dhënat e Autoritetit Izraelit të Tokës, të cituara nga mediat izraelite në janar 2025, tregojnë se sistemi ImiSight ndihmoi në monitorimin e rreth 10.735 kilometrave katrorë gjatë vitit 2024.
Pas sinjalizimeve të sistemit dhe inspektimeve në terren, autoritetet nisën rreth 495 procedura për zbatimin e masave ndaj ndërtimeve ose përdorimit të tokës që konsideroheshin të paligjshme.
Operacionet përkatëse kanë kontribuar në dëbimin e mijëra beduinëve palestinezë, qytetarë të Izraelit.
Sipas Jarrar, algoritmet krahasojnë imazhe të marra në periudha të ndryshme, identifikojnë ndryshimet dhe i sinjalizojnë për verifikim të mëtejshëm.
Abukhater shpjegon se, më parë, identifikimi i ndërtimeve kërkonte inspektime fizike nga zyrtarët. Përdorimi i teknologjisë mund ta shkurtojë ndjeshëm këtë proces dhe të përshpejtojë ndërhyrjet për prishjen e objekteve.
Zgjerimi i këtyre sistemeve ndodh në një kohë kur prishjet e ndërtesave palestineze në Bregun Perëndimor janë shtuar.
Sipas Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Koordinimin e Çështjeve Humanitare (OCHA), deri në raportimin e shtatorit 2026, në Bregun Perëndimor, përfshirë Jerusalemin Lindor, ishin prishur më shumë se 1.100 struktura, duke shkaktuar zhvendosjen e mbi 1.500 palestinezëve.
Të dhënat e OKB-së tregojnë se numri mesatar vjetor i ndërtesave të prishura nga Izraeli në Zonën C, për shkak të mungesës së lejeve të ndërtimit, u rrit me rreth 80%: nga 537 në periudhën 2010–2022 në 966 gjatë viteve 2023–2025.
Zona C përbën afërsisht 60% të Bregut Perëndimor dhe mbetet nën kontrollin e plotë administrativ dhe të sigurisë të Izraelit.
Palestinezët përballen me kufizime të rënda për sigurimin e lejeve të ndërtimit, çka i bën shumë prej banesave dhe strukturave të tyre të rrezikuara nga prishja.
Në prill 2025, sipas OKB-së, u krijua një njësi e Autoritetit Izraelit të Tokës për të zbatuar masa kontrolli edhe në Bregun Perëndimor.
Organizata izraelite për të drejtat e njeriut Peace Now e cilësoi këtë zhvillim si një hap drejt aneksimit, ndërsa Kombet e Bashkuara paralajmëruan se ai mund të intensifikonte zbatimin diskriminues të rregullave të ndërtimit dhe zhvendosjen e palestinezëve.
Vetë kompania ImiSight ka promovuar aftësinë e teknologjisë së saj për të identifikuar përdorimin e paautorizuar të tokës përmes satelitëve, dronëve dhe fotografive ajrore.
Në një publikim të marsit 2025, kompania deklaronte se përdorimi i inteligjencës artificiale kishte reduktuar vonesat dhe kishte mundësuar ndërhyrje më të shpejta në terren.
Abukhater vlerëson se numri i prishjeve është dyfishuar që prej futjes së sistemeve të mbështetura nga inteligjenca artificiale, megjithëse kjo mbetet një vlerësim i tij dhe jo një lidhje shkakësore e provuar nga të dhënat e paraqitura.
Sipas studiuesit, këto teknologji janë projektuar në një mënyrë që mund të forcojë pushtimin dhe të përshpejtojë veprimet kundër komuniteteve palestineze.
Por mbikëqyrja nuk kufizohet te toka dhe ndërtesat.
Në maj 2023, Amnesty International dokumentoi përdorimin nga Izraeli të sistemit të njohjes së fytyrës Red Wolf në pikat ushtarake të kontrollit në Hebron.
Sistemi skanon fytyrat e palestinezëve pa pëlqimin e tyre dhe i krahason me bazat e të dhënave biometrike, duke ndihmuar autoritetet të vendosin nëse një person mund të kalojë ose jo.
Amnesty dokumentoi gjithashtu aplikacionin Blue Wolf dhe bazën e të dhënave Wolf Pack, të përdorura nga forcat izraelite për të mbledhur dhe konsultuar informacione mbi palestinezët.
Sipas organizatës, këto sisteme përforcojnë kufizimet e lirisë së lëvizjes, veçanërisht në zonën H2 të Hebronit, e cila mbetet nën kontrollin izraelit.
Organizata ka evidentuar gjithashtu rrjetin e gjerë të kamerave në Jerusalemin Lindor të pushtuar, duke paralajmëruar se njohja e fytyrës cenon privatësinë dhe mund të dekurajojë pjesëmarrjen në aktivitete politike.
Abukhater thotë se palestinezët fotografohen jo vetëm në pikat e kontrollit, por edhe gjatë operacioneve ushtarake në banesa.
“Ata thjesht nxjerrin telefonin dhe fotografojnë fytyrën e personit”, shprehet ai, duke përshkruar raste kur ushtarët kanë fotografuar palestinezë edhe kur këta nuk kishin paraqitur dokumente identifikimi.
Ai përmend edhe bastisje gjatë natës, në të cilat janë fotografuar banorët, përfshirë fëmijët.
Sipas tij, ushtarëve u vendosen objektiva për numrin e palestinezëve që duhet të fotografojnë çdo ditë.
Informacionet e mbledhura mund të përdoren për të ndërtuar profile të hollësishme të individëve, duke përfshirë lëvizjet, marrëdhëniet personale dhe historikun e tyre.
Abukhater e përshkruan këtë sistem si një “burg të madh”, ku mbikëqyrja e vazhdueshme kufizon të drejtat themelore të palestinezëve.
Jarrar shpjegon se të dhënat e kamerave, telefonave inteligjentë dhe sistemeve të identifikimit të automjeteve mund të kombinohen për të krijuar profile gjithnjë e më të detajuara.
Ai pretendon gjithashtu se forcat izraelite ndërhyjnë në kamerat private të palestinezëve për të siguruar informacione shtesë.
Sistemet e inteligjencës artificiale mund të zbulojnë edhe ndryshime në zakonet e lëvizjes së një personi.
Për shembull, nëse dikush që udhëton zakonisht mes Ramallahut dhe Nablusit zgjedh një rrugë tjetër, algoritmi mund ta identifikojë ndryshimin dhe të gjenerojë një sinjal alarmi.
Megjithatë, shqetësimet më të mëdha lidhen me përdorimin e inteligjencës artificiale në operacionet ushtarake në Gaza.
Një investigim i publikuar në prill 2024 nga revista izraelito-palestineze +972 Magazine dhe media Local Call, bazuar në intervista me gjashtë oficerë të inteligjencës izraelite, raportoi se një sistem i quajtur Lavender ishte përdorur për të identifikuar persona të dyshuar si objektiva të mundshëm bombardimesh.
Sipas investigimit, gjatë fazave të para të luftës, sistemi kishte identifikuar deri në 37.000 palestinezë si objektiva të mundshëm.
Një nga burimet e inteligjencës e përshkroi rolin e personelit njerëzor si një miratim pothuajse formal të rekomandimeve të algoritmit.
Në disa raste, sipas këtij dëshmitari, shqyrtimi i një objektivi përpara miratimit të sulmit zgjaste vetëm rreth 20 sekonda.
Për Jarrar, procedura të tilla ngrenë pikëpyetje serioze për mundësinë e një kontrolli real njerëzor mbi vendimet që lidhen me jetën dhe vdekjen.
Ai e cilëson këtë mënyrë veprimi si “vrasje me makinë”, duke theksuar rrezikun e automatizimit të vendimmarrjes ushtarake.
Investigimi identifikoi edhe një sistem tjetër, të quajtur Where’s Daddy? (“Ku është babi?”), që sipas raportimeve përdorej për të ndjekur personat e dyshuar dhe për të përcaktuar momentin kur ata hynin në banesat e familjeve të tyre.
Sipas një dokumentari të cituar në raportim, informacioni se një objektiv ishte kthyer në shtëpi mund të përdorej si sinjal për nisjen e një bombardimi.
Këto pretendime burojnë nga investigimet dhe dëshmitë e cituara; artikulli nuk paraqet një verifikim të pavarur të çdo vendimi individual të marrë nga sistemet ushtarake.
Ekspertët paralajmërojnë se përdorimi i këtyre teknologjive mund të ketë pasoja edhe përtej konfliktit izraelito-palestinez.
Sipas Jarrar, mënyra se si Izraeli po zhvillon dhe përdor inteligjencën artificiale në operacionet e sigurisë mund të shërbejë si model për vende të tjera.
Abukhater shpreh shqetësimin se zgjerimi i këtyre mjeteve mund të përshpejtojë zhvendosjen e palestinezëve dhe të forcojë kontrollin izraelit mbi territoret e pushtuara.
Përdorimi i teknologjive të mbikëqyrjes ka ngritur gjithashtu pyetje mbi përgjegjësinë e kompanive ndërkombëtare që ofrojnë shërbime digjitale për agjencitë izraelite të sigurisë.
Në vitin 2025, Microsoft u përball me kritika pas një investigimi të The Guardian, sipas të cilit një njësi e inteligjencës ushtarake izraelite kishte përdorur platformën cloud Azure për të ruajtur regjistrime të telefonatave të palestinezëve, të mbledhura përmes mbikëqyrjes në Gaza dhe Bregun Perëndimor.
Më 25 shtator 2025, Microsoft njoftoi se një shqyrtim i brendshëm kishte gjetur prova që mbështesnin disa elemente të raportimit, përfshirë përdorimin e kapaciteteve të ruajtjes së të dhënave në Holandë dhe të shërbimeve të inteligjencës artificiale.
Kompania çaktivizoi shërbime të caktuara të ruajtjes së të dhënave dhe inteligjencës artificiale që përdoreshin nga një njësi brenda Ministrisë izraelite të Mbrojtjes.
Microsoft deklaroi se kushtet e përdorimit të platformës së saj ndalojnë mbikëqyrjen masive të civilëve.
Për Abukhater, kompanitë private që mundësojnë teknologjikisht shkelje të të drejtave të njeriut duhet të mbajnë përgjegjësi për rolin e tyre.
Ndërsa Jarrar kërkon vendosjen e rregullave më të forta ndërkombëtare për përdorimin e inteligjencës artificiale në operacionet ushtarake.
“Na duhet vërtet një ligj i ri ndërkombëtar për përdorimin e inteligjencës artificiale në vrasjet e automatizuara”, deklaron ai.
Burimi: AA
