Për vite me radhë, të flasësh me veten është parë si një zakon i çuditshëm, madje për disa edhe si shenjë e paqëndrueshmërisë mendore. Por një teori e zhvilluar gati një shekull më parë nga psikologu rus Lev Vygotsky dhe e konfirmuar më pas nga studime moderne sugjeron krejt të kundërtën: të flasësh me veten mund të jetë një nga mjetet më të fuqishme që ka truri njerëzor.
Vygotsky, i cili punoi në Moskë gjatë viteve 1920 dhe vdiq nga tuberkulozi në vitin 1934 në moshën vetëm 37-vjeçare, vuri re se fëmijët e vegjël flasin vazhdimisht me veten. Ata komentojnë veprimet e tyre, japin udhëzime me zë të lartë dhe madje debatojnë me personazhe imagjinarë.
Ndërsa teoria dominuese e kohës, e psikologut zviceran Jean Piaget, e konsideronte këtë sjellje si shenjë papjekurie mendore, Vygotsky argumentoi të kundërtën.
Sipas tij, ky është momenti kur fëmija fillon të përdorë gjuhën për të kontrolluar mendimet dhe sjelljen e vet.
Ai besonte se kjo bisedë me veten nuk zhduket me moshën, por thjesht ndryshon formë. Ajo kthehet në dialogun e brendshëm që çdo i rritur zhvillon në mendjen e tij gjatë gjithë jetës.
Me fjalë të tjera, zëri që dëgjojmë brenda kokës sonë kur lexojmë, planifikojmë apo analizojmë një problem është pasardhësi i drejtpërdrejtë i fëmijës që dikur fliste me zë të lartë gjatë lojës.
Për dekada me radhë, teoria e tij mbeti pak e njohur jashtë Rusisë. Vetëm në vitet 2000 studiuesit nisën ta testonin seriozisht.
Rezultatet dolën mbresëlënëse.
Në vitin 2012, studiuesit Gary Lupyan nga Universiteti i Wisconsin dhe Daniel Swingley nga Universiteti i Pensilvanisë zhvilluan një eksperiment të thjeshtë.
Pjesëmarrësve iu kërkua të gjenin objekte të caktuara në një grup prej 20 figurash. Disa e kryen detyrën në heshtje, ndërsa të tjerët duhej të përsërisnin me zë të lartë emrin e objektit që kërkonin, si p.sh. “banane” apo “karrige”.
Rezultati?
Ata që e thoshin emrin me zë e gjenin objektin më shpejt dhe me saktësi më të lartë.
Sipas studiuesve, shqiptimi i fjalës ndihmonte trurin të përqendronte vëmendjen tek ajo që kërkohej. Fenomeni u quajt “efekti i etiketimit verbal” dhe tregoi se të shprehësh një qëllim me zë mund të ndryshojë mënyrën se si truri përpunon informacionin.
Një tjetër studim i rëndësishëm u zhvillua në vitin 2017 nga studiuesit Ethan Kross dhe Jason Moser.
Ata analizuan aktivitetin e trurit të njerëzve gjatë momenteve të stresit emocional.
Pjesëmarrësve iu kërkua të mendonin për kujtime të dhimbshme. Një grup përdorte vetën e parë, duke pyetur veten: “Pse po ndihem kështu?”. Grupi tjetër përdorte emrin e vet, p.sh.: “Pse po ndihet John kështu?”.
Skanimet e trurit treguan se përdorimi i emrit të vet ulte aktivitetin në zonat e lidhura me ankthin, vetëkritikën dhe përtypjen e vazhdueshme të problemeve.
Efekti shfaqej brenda pak sekondash dhe pa ndonjë përpjekje shtesë mendore.
Sipas Kross, kur flasim me veten sikur po flasim për një person tjetër, krijojmë një distancë të vogël psikologjike nga problemi.
Kjo e ndihmon trurin të analizojë situatën më qartë, në vend që të përmbytet prej emocioneve.
Në fund, përfundimi i studiuesve është i thjeshtë: të flasësh me veten nuk është një shenjë dobësie apo çrregullimi.
Përkundrazi, është një mekanizëm i lashtë i mendimit njerëzor.
Kirurgu që përsërit me zë hapat e një operacioni, sportisti që motivon veten para një goditjeje vendimtare, inxhinieri që shpjegon problemin me zë ndërsa kërkon zgjidhjen apo fëmija që ndërton një kullë me blloqe duke komentuar çdo lëvizje – të gjithë po përdorin të njëjtin instrument mendor.
Prandaj, herën tjetër që do të përballeni me një problem të vështirë, ndoshta zgjidhja nuk është të mendoni më shumë në heshtje.
Ndoshta duhet thjesht ta thoni me zë të lartë.
