Nga teknologjia e telekomunikacionit te sanksionet, sekretet tregtare dhe survejimi: çfarë po pretendojnë prokurorët amerikanë kundër gjigantit kinez Huawei
Një nga gjigantët më të mëdhenj të teknologjisë në botë po përballet në Nju Jork me një proces penal me përmasa të pazakonta. Huawei, kompania kineze që është shndërruar në një prej aktorëve kryesorë globalë të telekomunikacionit, po gjykohet mbi akuza që, sipas prokurorëve amerikanë, lidhen me një veprimtari të organizuar përgjatë më shumë se dy dekadash.
Sipas raportimit të International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), Departamenti amerikan i Drejtësisë e ka përshkruar Huawei-n si një “ndërmarrje kriminale”, duke pretenduar se kompania ka përdorur metoda të paligjshme për të siguruar teknologji, për të rekrutuar punonjës të konkurrentëve, për të fshehur aktivitetin e saj në Iran nga bankat perëndimore dhe për të zgjeruar perandorinë e saj globale të telekomunikacionit.
Bëhet fjalë për 12 akuza penale, ndër të cilat konspiracion për vjedhje të teknologjive dhe sekreteve tregtare nga kompani amerikane, si dhe mashtrim ndaj institucioneve bankare lidhur me aktivitetin e Huawei-t në Iran. Huawei i ka kundërshtuar ato dhe ka deklaruar se çështja ka të bëjë me konkurrencën tregtare, jo me një konspiracion kriminal.
Nga konkurrenca teknologjike te sekretet tregtare
Sipas prokurorisë amerikane, sjellja e pretenduar e Huawei-t nuk përbën një seri incidentesh të izoluara, por pjesë të një strategjie të vazhdueshme.
Prokurori Taylor Stout e ka përshkruar atë si një “skemë kriminale me shtrirje të gjerë, që zgjati më shumë se njëzet vjet”, duke argumentuar se krimi ishte bërë pjesë e strategjisë së biznesit.
Ndër kompanitë amerikane që përmenden në akuzat amerikane janë T-Mobile dhe Cisco. Prokurorët pretendojnë se Huawei ka përfituar në mënyrë të paligjshme nga teknologjia dhe informacioni konfidencial i konkurrentëve dhe partnerëve të saj.
Një nga episodet e paraqitura në gjyq lidhet me një punonjës të Huawei-t, i cili dyshohet se hyri fshehurazi në një stendë të kompanisë japoneze Fujitsu gjatë një panairi teknologjik për të fotografuar pajisje të rrjetit. Një tjetër pretendim i prokurorisë është se Huawei përdorte shpërblime për punonjës që arrinin të rekrutonin specialistë nga kompanitë rivale dhe t’i sillnin me vete informacionet e tyre teknologjike.
Nëse këto pretendime provohen, çështja do të shkonte përtej një konflikti klasik të pronësisë intelektuale. Ajo do të ngrinte pyetjen nëse avantazhi teknologjik i një korporate është ndërtuar pjesërisht përmes një sistemi të qëllimshëm të marrjes së informacionit nga konkurrentët.
Irani dhe problemi i sanksioneve amerikane
Një nga boshtet kryesore të çështjes është aktiviteti i Huawei-t në Iran, në një kohë kur Shtetet e Bashkuara kishin vendosur sanksione ndaj vendit.
Sipas prokurorëve amerikanë, Huawei ka mashtruar bankat perëndimore lidhur me aktivitetin e saj në Iran, duke fshehur natyrën e marrëdhënieve të saj tregtare.
Kjo pjesë e çështjes ka një rëndësi të veçantë sepse përfshin jo vetëm një kompani teknologjike, por edhe sistemin ndërkombëtar bankar. Një korporatë që operon në tregjet globale duhet të përballet jo vetëm me ligjet e vendit ku është themeluar, por edhe me regjimet e sanksioneve dhe rregullat e institucioneve financiare me të cilat bashkëpunon.
Në këtë kuadër, rasti i Meng Wanzhou, drejtueses financiare të Huawei-t dhe vajzës së themeluesit të kompanisë, është veçanërisht i rëndësishëm.
Meng u arrestua në Vancouver në dhjetor 2018 me kërkesë të autoriteteve amerikane. Në vitin 2021, ajo arriti një marrëveshje me autoritetet amerikane për shtyrjen e ndjekjes penale dhe pranoi se kishte gënjyer HSBC dhe banka të tjera lidhur me aktivitetin e një filiali të Huawei-t në Iran. Sipas ICIJ, ky pranim pritet të jetë pjesë e provave të paraqitura në gjyqin e kompanisë.
Një episod financiar prej 1.3 miliardë dollarësh
Raportimi i ICIJ sjell në këtë histori edhe një dimension tjetër: marrëdhëniet midis Huawei-t dhe Industrial and Commercial Bank of China (ICBC), një bankë shtetërore kineze.
Sipas një raportimi tjetër të ICIJ brenda hetimit China Capital, pas publikimit të aktakuzës amerikane kundër Huawei-t, dega e ICBC-së në Londër lehtësoi transferimin e rreth 1.3 miliardë dollarëve nga Londra drejt një dege në Kinë, në atë që u përshkrua si “cash emergjent”.
ICIJ raporton se transferimi u krye pa njoftuar stafin e përputhshmërisë (compliance) të bankës.
Nëse vendoset në kontekstin e marrëdhënieve mes korporatave të mëdha kineze dhe institucioneve financiare shtetërore, episodi ngre pyetje të rëndësishme mbi mënyrën se si kapitali dhe infrastruktura financiare mund të përdoren për të mbrojtur një kompani strategjike nga pasojat e presionit juridik ndërkombëtar.
Teknologjia dhe survejimi
Por dosja Huawei nuk kufizohet te sekreti tregtar apo sanksionet.
Në ditët e para të gjyqit, një ish-inxhinier i kompanisë iraniane të telekomunikacionit Mobinet dëshmoi se Huawei kishte ndihmuar në ndërtimin e një sistemi të survejimit të rrjetit në Iran.
Sipas dëshmisë së tij, sistemi mundësonte monitorimin e përdoruesve të rrjetit celular.
Mbrojtja e Huawei-t ka dhënë një shpjegim tjetër: sipas avokatëve të kompanisë, bëhej fjalë për një sistem të “ndërhyrjes së ligjshme” (lawful interception), një teknologji që ekziston në shumë vende dhe që mund të përdoret edhe në shtete demokratike.
Ky dallim është thelbësor. Teknologjia e përgjimit të ligjshëm nuk është në vetvete një shpikje kineze dhe përdoret nga operatorë në shumë juridiksione. Çështja juridike është nëse në rastin konkret teknologjia është përdorur në përputhje me ligjin apo për qëllime represive dhe jashtë kufijve të lejuar.
Biznesi bëhet çështje e sigurisë kombëtare
Rasti Huawei ka një dimension që shkon shumë përtej një procesi penal të zakonshëm.
Për vite me radhë, zyrtarë amerikanë të inteligjencës dhe qeverisë kanë shprehur shqetësimin se Huawei mund të shërbejë si instrument i interesave strategjike të shtetit kinez dhe se infrastruktura e saj globale mund të krijojë mundësi për survejim.
Gjyqtarja federale Ann Donnelly u kujtoi jurisë se Kina dhe Partia Komuniste Kineze nuk ishin në gjyq. Objekt i procesit janë akuzat konkrete penale ndaj Huawei-t.
Ky dallim juridik u bё i nevojshёm tё shprehej pёr tё mos humbur në debatet gjeopolitike: një kompani nuk dënohet për identitetin e shtetit ku është krijuar, por për veprimet konkrete që provohen përtej standardit të kërkuar nga ligji penal.
Një gjyq me përmasa të jashtëzakonshme
Procesi zhvillohet në Gjykatën Federale të Distriktit Lindor të Nju Jorkut, në Brooklyn.
Sipas ICIJ, priten qindra prova dhe dëshmitarë që kanë punuar me Huawei-n në Shtetet e Bashkuara, Iran dhe vende të tjera. Përmasat e dosjes janë të tilla që procesi mund të zgjasë deri në vitin e ardhshëm.
Një profesor i drejtësisë në Duke University, Brandon Garrett, e ka cilësuar veçanërisht të pazakontë faktin që një çështje e tillë korporative ka shkuar deri në gjyq, pasi pjesa më e madhe e çështjeve penale ndaj korporatave përfundojnë përmes marrëveshjeve me autoritetet.
Huawei, ndërkohë, e kundërshton karakterizimin e prokurorisë. Avokatët e kompanisë argumentojnë se akuzat lidhen me incidente të shkëputura dhe jo me një skemë të vetme kriminale, duke e përmbledhur qëndrimin e mbrojtjes me tezën: “Bëhet fjalë për konkurrencë, jo konspiracion.”
Burimi: icij.org
