Debati amerikan mbi krizën e së majtës meriton të lexohet edhe përtej Shteteve të Bashkuara. Jo sepse Shqipëria është Amerikë apo sepse problemet e politikës amerikane mund të kopjohen në Tiranë, por sepse një prej rreziqeve më të mëdha të politikës moderne është universal: momenti kur partitë fillojnë të jetojnë më shumë me narrativën e tyre sesa me realitetin e qytetarëve.
Në SHBA, një pjesë e kritikës ndaj së majtës lidhet pikërisht me këtë shkëputje. Demokratët janë akuzuar se i kanë kushtuar shumë energji betejave identitare, kulturore dhe ideologjike, ndërsa një pjesë e elektoratit kërkon përgjigje për probleme shumë më konkrete: punën, pagat, çmimet, strehimin, sigurinë dhe shërbimet publike.
Kjo nuk do të thotë se racizmi, diskriminimi, të drejtat e minoriteteve apo barazia gjinore janë çështje të parëndësishme. Por politika fillon të ketë problem kur fjalori politik bëhet më i rëndësishëm se jeta reale.
Qytetari nuk jeton brenda kategorive që partitë ndërtojnë për të. Një punëtor është njëkohësisht prind, taksapagues, konsumator, qiramarrës ose pronar dhe përdorues i shkollës e i sistemit shëndetësor. Një i ri mendon për pagën, punën, banesën dhe pyetjen nëse duhet të ndërtojë jetën në vendin e tij apo të largohet.
Kur politika nuk u përgjigjet këtyre shqetësimeve, krijohet hapësira për populizmin. Sepse populisti, pavarësisht nëse i ka apo jo zgjidhjet, të paktën arrin t’i thotë qytetarit: “Unë po flas për problemin tënd.”
Po nё Shqipëri?
Problemi ynë nuk është një kopje e konfliktit amerikan mes progresistëve dhe konservatorëve. Në Shqipëri kemi një sëmundje tjetër, por me të njëjtin rezultat: polarizimin dhe personalizimin ekstrem të politikës.
Raporti përfundimtar i OSBE/ODIHR për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025 evidentoi një mjedis shumë të polarizuar dhe problematika që lidhen me kushtet e konkurrimit, përdorimin e burimeve publike dhe presionet ndaj administratës. Por një element tjetër është po aq domethënës: fushata politike u dominua nga konfrontimi dhe sulmet personale, në vend të debatit të mirëfilltë mbi alternativat.
Në Shqipëri zgjedhjet rrezikojnë gjithnjë e më shumë të kthehen në një pyetje të vetme: “Me kë je?”
Askush nuk ka folur gjatё njё fushate zgjedhore se çfarë mendon për ekonominë?
Si do të përmirësohet arsimi?
Si do të bëhen banesat të përballueshme?
Si do të ndalet largimi i të rinjve?
Por thjesht: me ne apo me ata?
Ky është një mekanizëm shumë efikas për të prodhuar militantë, por jo domosdoshmërisht qytetarë.
Një parti mund të fitojë zgjedhjet dhe përsëri të humbasë shoqërinë. Mund të ketë shumicën në Parlament, të kontrollojë qeverisjen dhe të fitojë disa mandate radhazi, por kjo nuk do të thotë automatikisht se qytetari beson më shumë te drejtësia, meritokracia, administrata apo mundësia për të ndërtuar një jetë më të mirë.
Fitorja elektorale dhe besimi shoqëror nuk janë e njëjta gjë.
Kjo është arsyeja pse edhe fjala “progres” duhet trajtuar me kujdes. Një qeveri mund të flasë për reforma, integrim evropian, digjitalizim, inovacion dhe modernizim. Por qytetari e mat progresin shumë më thjesht:
A jetoj më mirë? A mund të blej ose marr me qira një shtëpi? A gjej punë sipas aftësive apo sipas njohjeve? A funksionon spitali? A marr drejtësi? A mund t’i rris fëmijët këtu?
Nëse përgjigjet ndaj këtyre pyetjeve mungojnë, propaganda nuk mund t’i zëvendësojë pafundësisht.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të rinjtë. Ata mund të mbështesin integrimin evropian dhe njëkohësisht të mos shohin të ardhmen e tyre në Shqipëri. Ky është ndoshta një nga paradokset më të mëdha të vendit: mund të afrohemi me Evropën institucionalisht, ndërkohë që shqiptarët vazhdojnë të largohen drejt saj individualisht.
Prandaj Evropa nuk duhet të jetë vetëm një destinacion diplomatik. Duhet të jetë standardi me të cilin qytetari e përjeton shtetin e vet.
Dhe nё kёtё pikё, përgjegjësia nuk është vetëm e qeverisë.
Një e majtë moderne nuk duhet të matet me sa shumë flet për barazinë, por me sa barazi krijon në praktikë. Një e djathtë moderne nuk duhet të matet me retorikën për tregun e lirë, por me aftësinë për të garantuar konkurrencë dhe shtet ligjor. Një qeveri nuk duhet të gjykohet vetëm nga zgjedhjet që fiton, ndërsa një opozitë nuk mund të matet vetëm me numrin e akuzave që bën. Ajo duhet të ofrojë një alternativë që qytetari tё mund ta besojë.
Shqipëria, në fund, nuk ka nevojë të importojë as të majtën amerikane dhe as të djathtën amerikane.
Ka nevojë për diçka shumë më të thjeshtë dhe njëkohësisht shumë më të vështirë: politikë që funksionon.
Qytetari nuk kërkon një ideologji perfekte. Kërkon drejtësi, mundësi, siguri, dinjitet dhe një shtet ku rregullat të vlejnë njësoj për të gjithë. Dhe mbi të gjitha, nuk dëshiron të jetë spektator i përhershëm i një lufte mes partive.
Dhe ky nuk është vetëm një problem amerikan. Është një paralajmërim për çdo demokraci.
© Ky është artikull ekskluziv i KontrasT.al, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to” / Artikulli mund të ripublikohet vetёm i shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.
