Në maj të vitit 1917, tre fëmijë të vegjël në një fshat rural të Portugalisë pretenduan se panë Virgjëreshën Mari në një livadh në Fatima. Ajo që filloi si një histori mistike fetare, u kthye më pas në një nga fenomenet më të mëdha religjioze dhe politike të shekullit XX, duke ushqyer besimin tek “mrekullitë”, teoritë e konspiracionit dhe narrativat antikomuniste gjatë Luftës së Ftohtë.
Më 13 maj 1917, 10-vjeçarja Lucia dos Santos dhe kushërinjtë e saj, Francisco dhe Jacinta Marta, thanë se panë një figurë të ndritshme mbi një pemë lisi, të cilën e identifikuan si Virgjëresha Mari. Sipas tyre, ajo u kërkoi të riktheheshin çdo datë 13 për pesë muaj me radhë dhe u besoi tre “sekrete” apo profeci.
Dy prej profecive u bënë publike, ndërsa i ashtuquajturi “sekreti i tretë i Fatimës” u mbajt i mbyllur në Vatikan për dekada, duke ndezur spekulime globale. Pikërisht ky mister e shndërroi Fatimën nga një faltore e thjeshtë fetare në simbol të besimit apokaliptik dhe më vonë të antikomunizmit ndërkombëtar.
Shfaqja më e famshme ndodhi më 13 tetor 1917, kur dhjetëra mijëra njerëz u mblodhën në Fatima dhe pretenduan se panë atë që më pas u quajt “Mrekullia e Diellit”.
Një nga dëshmitarët, Francisco Ferreira Rosa, kujtonte për BBC në vitin 1992:
“Dielli filloi të rrotullohej gjithnjë e më shpejt si një rrotë zjarri.”
Sipas dëshmive të kohës, njerëzit panë ngjyra të pazakonta në qiell, reshje “lulesh” dhe lëvizje të çuditshme të diellit. Disa pretenduan madje se të sëmurët u shëruan dhe të verbrit rifituan shikimin. Gazeta portugeze “O Século” e përshkroi ngjarjen si një “fenomen të tmerrshëm” të parë nga rreth 50 mijë njerëz.
Dy nga tre fëmijët vdiqën pak vite më vonë nga gripi spanjoll, ndërsa Lucia mbeti e vetmja që vazhdoi të transmetonte mesazhet dhe profecitë. Një prej tyre, e lidhur me Rusinë, mori një rëndësi të veçantë politike. Sipas interpretimit të mëvonshëm, Virgjëresha kishte paralajmëruar për përhapjen e komunizmit dhe kishte kërkuar lutje për “konvertimin e Rusisë”.
Gjatë Luftës së Ftohtë, Fatima u kthye në një simbol të fortë ideologjik për botën antikomuniste. Faltorja u vizitua nga miliona pelegrinë dhe u përqafua fort nga Papa Gjon Pali II, i cili besonte se Virgjëresha e Fatimës i kishte shpëtuar jetën pas atentatit ndaj tij më 13 maj 1981 — pikërisht në përvjetorin e shfaqjes së parë.
Papa e lidhi atentatin me “sekretin e tretë” të Fatimës dhe më vonë një prej plumbave që e plagosën u vendos në kurorën e statujës së Virgjëreshës në faltore. Kjo forcoi edhe më shumë bindjen tek besimtarët se Fatima kishte parashikuar ngjarje historike globale, përfshirë rënien e komunizmit.
Kur Vatikani publikoi më në fund “sekretin e tretë” në vitin 2000, shumë njerëz prisnin një profeci apokaliptike për fundin e botës apo një luftë të tretë botërore. Në vend të kësaj, dokumenti përshkruante vizionin e një “burri të veshur me të bardha” që rrëzohej i qëlluar — interpretim që Vatikani e lidhi me atentatin ndaj Papa Gjon Palit II.
Megjithatë, debatet nuk pushuan kurrë. Disa besojnë ende se Fatima ndikoi në mënyrë simbolike në rrëzimin e Bashkimit Sovjetik, sidomos pasi Papa ia “shenjtëroi” Evropën Lindore Virgjëreshës Mari në vitin 1984, pak para ardhjes në pushtet të Mikhail Gorbaçovit dhe nisjes së Perestroikës.
Kritikët, ndërkohë, argumentojnë se profecitë u përdorën politikisht nga Kisha Katolike gjatë përplasjes me komunizmin. Sipas studiuesit Michael Carroll, mesazhi fillestar kishte të bënte me “konvertimin e botës”, ndërsa interpretimi për Rusinë dhe komunizmin u forcua vetëm vite më vonë.
Pavarësisht polemikave, ndikimi i Fatimës mbetet i jashtëzakonshëm edhe sot. Kur Lucia vdiq në vitin 2005 në moshën 97-vjeçare, Portugalia shpalli ditë zie kombëtare. Ndërsa më 13 maj 2025, rreth 270 mijë besimtarë u mblodhën sërish në Fatima për të përkujtuar ditën kur tre fëmijët thanë se panë për herë të parë vizionin misterioz.
Sot ёshtё sёrish 13 maj…
(Burimi: BBC)
