Për ta frenuar një prokurori që po të troket te dera ka dy rrugë. E para është e lodhshme: sulme publike, akuza për politizim, beteja që të prishin imazhin në Bruksel. E dyta është më e qetë dhe, kur ke shumicën në Kuvend, kushton vetëm një “Zeqine” votim. Projektligji për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale, i hedhur dje për konsultim publik dhe i prezantuar nga vetë kryeministri, zgjedh pa hezitim rrugën e dytë.
Gjithçka vishet me gjuhën e Strasburgut: proces i rregullt, barazi armësh, prezumim pafajësie. Po t’i lexosh nenet një nga një, te del para syve një model, kod tjetër. Pothuajse çdo ndryshim e bën procedurёn penale me mё pak pranga nёpёr nene, më të shkurtër, mё tё “dashur” me krimin dhe më të “prangosur” pёrballё drejtësisë.
Burgu, “dhuratё” vetëm për disa…
Neni i ri 238 ndalon arrestin në burg për çdo vepër me maksimum nën pesë vjet. Edhe më larg shkon kriteri tjetër: gjyqtari, që në fazën e masës, duhet të parashikojë nëse dënimi përfundimtar mund të pezullohet ose nuk do të kalojë tre vjet. Nëse po, nuk ka burg dhe as arrest shtëpie. Në një sistem ku gjykimi i shkurtuar e ul dënimin me një të tretën, ky parashikim kthehet në biletë për në shtëpi për një pjesë të mirë të krimit me kollare.
Liria me çek
Kur cakton arrest në burg ose në shtëpi, gjykata tani është e detyruar të vendosë shumën e garancisë pasurore si alternativë. Përjashtohet vetëm rasti kur rreziku lidhet me provat. Nëse rreziku është arratisja, flet paraja. Në dosjet e korrupsionit, paraja rrallë mungon.
Telefoni “shpёtoi”
Edhe në flagrancë, policia mund ta sekuestrojë celularin, por nuk mund ta hapë pa vendim gjykate. Përjashtimet janë terrorizmi, krimet ndaj jetës, trafiqet, rrëmbimet. Korrupsioni nuk figuron në listë. Qeveria thërret në ndihmë vendimin nr. 44/2025 të Kushtetueses, por vendimi kërkonte garanci, jo pengesa të reja pikërisht aty ku sot gjenden provat.
Pavlefshmëria
Nëse prokurori vonon regjistrimin e procedimit, provat e mbledhura para tij bëhen të papërdorshme. Ndalohet çdo veprim hetimor jashtë objektit të regjistruar. Marrja në pyetje pa regjistrim audioviziv e bën provën të papërdorshme, dhe shumë pavlefshmëri mund të ngrihen kryesisht, në çdo fazë e shkallë. Pastaj ngrihet edhe filtri për ta çuar një çështje në gjyq: “provat e mjaftueshme” zëvendësohen me “pritshmëri të arsyeshme për dënim”. Prokurori duhet të provojë veçmas çdo element të veprës, edhe qëllimin. Çdo nen i tillë është një derë e re për avokatët e të pandehurve të fuqishëm.
Heshtja kthehet në rregull
Ndalohet publikimi i vendimeve për masat e sigurimit. Ndalohet publikimi i përgjimeve, përveç pjesëve të cituara në vendime. Gazetarët që kanë tashmë dokumente duhet t’i kërkojnë leje gjykatës para se t’i botojnë. Organet proceduese detyrohen të mos e bëjnë të ditur që dikush është nën hetim. Kur ka kërcënim të dokumentuar për sigurinë e tij, ata duhet t’i garantojnë edhe hyrje e dalje të sigurt. Me fjalë të thjeshta: mbaruan pamjet e zyrtarëve në derën e SPAK-ut.
Hetuesi nën kërcënim
Prokurori përballet me procedim disiplinor nga ILD-ja nëse nuk i vë provat në dispozicion në kohë. Gjyqtari ndëshkohet nëse “merr të mirëqena” parashtrimet e akuzës. Oficeri i policisë gjyqësore mban përgjegjësi “pavarësisht efektivitetit të procedimit”. Ky është një mesazh i qartë për këdo që heton.
“Hapen” dyert e burgjeve
Dispozita kalimtare u kërkon gjykatave të rishikojnë kryesisht, brenda 60 ditëve, të gjitha masat në fuqi. Arrestet që ligji i ri nuk i lejon më duhet të shqyrtohen brenda tre ditëve.
Askush serioz nuk e mohon që paraburgimi në Shqipëri është tepruar dhe që Strasburgu na ka qortuar. Relacioni citon Këshillin e Evropës, Rekomandimin e BE-së 2023/681 dhe modelin italian, dhe ka të drejtë që garancitë duhen forcuar. Por një reformë garancish që vjen pikërisht kur dosjet e SPAK-ut kanë arritur te zyrtarë të lartë të shumicës qeverisёse nuk mund të lexohet vetëm si dashuri për të drejtat e njeriut.
Nuk është rastësi që kundërshtimi më i fortë po vjen nga gjyqtarët dhe prokurorët që do ta zbatojnë proceduren e propozuar nga tё pandehurit e tyre.
Gjetje magjike e piktorit: Ai nuk po e mbyll SPAK-un. Thjesht po e pikturon mbi njё telajo tё re.
Ky është artikull ekskluziv i KontrasT.al, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to” / Artikulli mund të ripublikohet vetёm i shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.
