Historia e Luftës së Dytë Botërore nuk është vetëm histori betejash, pushtimesh dhe miliona viktimash në fushën e luftimit. Ajo është edhe historia e disa prej formave më çnjerëzore të përdorimit të shkencës, mjekësisë dhe teknologjisë për qëllime ushtarake. Një nga kapitujt më të errët të kësaj historie lidhet me Njësinë 731, një strukturë sekrete e Ushtrisë Perandorake Japoneze, e ngritur në Mançuri dhe e përfshirë në zhvillimin e armëve biologjike dhe në eksperimente sistematike mbi qeniet njerëzore.
Në kompleksin e Pingfangut, pranë Harbinit, të burgosur të marrë kryesisht nga popullsia vendase dhe nga të burgosur lufte iu nënshtruan eksperimenteve të pamëshirshme. Vetë termi që përdornin studiuesit për viktimat ishte “maruta”, fjalë japoneze që do të thotë “trung” ose “dru”. Ky emërtim nuk ishte rastësor: ai shërbente për t’i zhveshur viktimat nga identiteti dhe dinjiteti njerëzor dhe për t’i reduktuar në objekte laboratorike. Sipas Pacific Atrocities Education, të paktën 3.000 burra, gra dhe fëmijë iu nënshtruan eksperimenteve vetëm në kompleksin e Pingfangut, ndërsa vlerësime të tjera të cituara nga organizata flasin për mijëra të burgosur të vdekur në kuadër të eksperimenteve biologjike.
Kur mjekësia braktis etikën
Një nga aspektet më tronditëse të veprimtarisë së Njësisë 731 ishte përdorimi i drejtpërdrejtë i trupit të njeriut si objekt kërkimi. Viktimat nuk kishin dhënë pëlqim dhe nuk trajtoheshin si pacientë, por si materiale eksperimentale të disponueshme.
Eksperimentet përfshinin studimin e hipotermisë dhe ngrirjes së gjymtyrëve. Të burgosurve u zhyteshin duart ose këmbët në ujë të akullt derisa të ngrinin plotësisht, ndërsa studiuesit matnin kohën dhe mënyrën e reagimit të organizmit. Më pas testoheshin metoda të ndryshme për shkrirjen e indeve dhe trajtimin e dëmtimeve.
Edhe më makabre ishte viviseksioni, pra ndërhyrja kirurgjikale mbi njerëz të gjallë për qëllime eksperimentale. Sipas burimit, viktimat infektoheshin me sëmundje të tilla si kolera dhe murtaja dhe organet e tyre hiqeshin për t’u studiuar para vdekjes. Në raste të tjera eksperimentohej me gangrenën, amputimin, dëmtimin e gjymtyrëve, ndërprerjen e qarkullimit të gjakut dhe ngrirjen e indeve.
Njeriu si objekt testimi për armët
Eksperimentet nuk kufizoheshin vetëm në sëmundjet infektive. Të burgosurit përdoreshin edhe për të testuar armë dhe agjentë kimikë. Njësia 731 eksperimentoi me bajoneta, shpata, thika dhe flakëhedhëse, ndërsa përdori edhe dhoma gazi për të testuar substanca kimike, përfshirë agjentë që shkaktonin flluska në lëkurë dhe gaze nervore. Ekspozimi i zgjatur ndaj rrezeve X ishte gjithashtu pjesë e eksperimenteve.
Një tjetër dimension i tmerrshëm lidhej me sëmundjet seksualisht të transmetueshme. Të burgosur të infektuar me sifiliz detyroheshin të kryenin përdhunime mbi të burgosur të tjerë në mënyrë që studiuesit të vëzhgonin transmetimin dhe zhvillimin e sëmundjes. Këtu shkenca nuk ishte më një përpjekje për të shpëtuar jetën njerëzore; ajo ishte shndërruar në një mekanizëm të organizuar dhune.
Deri ku mund të shkojë mizoria në emër të “shkencës”?
Njësia 731 eksperimentoi edhe me kufijtë fizikë të mbijetesës njerëzore. Të burgosur privoheshin nga ushqimi dhe uji për të matur kohën e mbijetesës. Eksperimentet për dëmtimet nga përplasjet dhe forcat e mëdha përfshinin përdorimin e trupave njerëzorë për simulimin e traumave dhe centrifuga që rrotulloheshin me shpejtësi gjithnjë e më të larta, derisa personat humbnin ndjenjat ose vdisnin.
Veçanërisht mizore ishin eksperimentet mbi gratë shtatzëna. Disa të burgosura u detyruan të mbeteshin shtatzëna dhe më pas u përdorën në eksperimente me sëmundje, armë kimike, plagë nga armët e zjarrit dhe trauma të tjera, ndërsa studiuesit shqyrtonin efektet edhe mbi fetuset.
Një krim kundër njerëzimit dhe kundër vetë idesë së shkencës
Rasti i Njësisë 731 është veçanërisht i rëndësishëm jo vetëm për shkak të numrit të viktimave, por për shkak të asaj që përfaqëson. Ai tregon se shkenca, e shkëputur nga etika dhe e vendosur në shërbim të një ideologjie ushtarake, mund të shndërrohet nga instrument i progresit në instrument të shkatërrimit.
Struktura u paraqit zyrtarisht me një emërtim të padëmshëm që lidhej me parandalimin e epidemive dhe pastrimin e ujit, ndërsa në realitet zhvillonte kërkime mbi luftën biologjike dhe kryente eksperimente brutale mbi njerëz.
Kjo histori ka edhe një dimension tjetër të rëndësishëm: kujtesën. Shumë prej këtyre krimeve mbetën për dekada më pak të njohura në Perëndim sesa krimet e kryera nga regjimi nazist në Evropë. Vetë ekzistenca e një strukture të tillë dhe përmasat e veprimtarisë së saj dëshmojnë se barbaria e Luftës së Dytë Botërore nuk ishte një fenomen i kufizuar në një kontinent.
Mësimi që nuk duhet harruar
Historia e Njësisë 731 nuk duhet të lexohet vetëm si një katalog mizorish. Ajo duhet të lexohet si një paralajmërim për kufijtë që shoqëria duhet t’i vendosë pushtetit, ushtrisë, shkencës dhe teknologjisë.
Mjeku nuk mund të jetë torturuesi. Shkencëtari nuk mund ta konsiderojë njeriun si material laboratorik. Shteti nuk mund ta shndërrojë qytetarin në objekt eksperimentimi. Dhe asnjë pretendim për sigurinë kombëtare, epërsinë ushtarake apo përparimin shkencor nuk mund të justifikojë shkatërrimin e dinjitetit njerëzor.
Njësia 731 mbetet kështu një nga shembujt më të zymtë të historisë moderne: një vend ku dija u nda nga ndërgjegjja, mjekësia nga etika dhe shkenca nga humanizmi.
Dhe pikërisht për këtë arsye, kujtimi i viktimave të saj nuk i përket vetëm historisë së Kinës, Japonisë apo Luftës së Dytë Botërore. Ai i përket gjithë njerëzimit.
