Prokuroria e Mynihut beson se ka identifikuar autorin e një prej sulmeve më të rënda antisemite në historinë e Gjermanisë së pasluftës, zjarrvënien e qëllimshme të 13 shkurtit 1970 në qendrën e komunitetit hebre të Mynihut, ku humbën jetën shtatë persona dhe 15 të tjerë u plagosën. Megjithatë, pas më shumë se gjysmë shekulli hetimesh, çështja do të mbyllet pa një proces gjyqësor, pasi personi që autoritetet konsiderojnë tashmë si të dyshuarin kryesor vdiq në vitin 2020.
Ngjarja ndodhi në mbrëmjen e 13 shkurtit 1970 në ndërtesën e komunitetit fetar hebre të Mynihut dhe Bavarisë së Epërme, në Reichenbachstrasse, në qendër të qytetit. Në të njëjtin kompleks ndodhej edhe një shtëpi të moshuarish, ku banonin hebrenj që kishin mbijetuar përndjekjen naziste dhe Holokaustin.
Sipas rindërtimit të ngjarjes nga prokurorët, zjarri nuk ishte aksidental. Autori kishte përdorur një përzierje me benzinë, të cilën e kishte shpërndarë dhe ndezur në disa pika të shkallëve të ndërtesës, në mënyrë që flakët të përhapeshin me shpejtësi dhe të bllokonin rrugën kryesore të daljes.
Pozicioni ku ishte ndezur zjarri e bëri atë veçanërisht shkatërrues. Shkallët funksionuan si një kanal që tërhoqi nxehtësinë dhe flakët drejt kateve të sipërme, duke shkaktuar dëme të mëdha pikërisht në zonën ku ndodheshin banorët. Shtatë persona humbën jetën dhe 15 të tjerë u plagosën, katër prej tyre rëndë.
Të shtatë viktimat kishin mbijetuar Holokaustin, ndërsa dy prej tyre kishin qenë të burgosur në kampet naziste të përqendrimit. Kjo e bëri masakrën edhe më tronditëse për Gjermaninë Perëndimore të asaj kohe: njerëz që i kishin mbijetuar përndjekjes naziste dhe Luftës së Dytë Botërore u vranë, 25 vjet pas përfundimit të luftës, në një sulm të kryer kundër një institucioni hebre në zemër të Mynihut.
Sulmi ndodhi gjithashtu në një atmosferë jashtëzakonisht të tensionuar. Vetëm tri ditë më parë, më 10 shkurt 1970, terroristë palestinezë kishin sulmuar në aeroportin München-Riem, duke vrarë një person. Në ceremoninë përkujtimore të zhvilluar më 18 shkurt, Gjermania Perëndimore nderoi së bashku viktimën e sulmit në aeroport dhe shtatë personat e vrarë nga zjarri në qendrën hebraike. Në ceremoni mori pjesë edhe presidenti i atëhershëm i Gjermanisë Perëndimore, Gustav Heinemann.
Pavarësisht përmasave të krimit dhe hetimeve të gjata, autori i zjarrvënies nuk u identifikua në atë kohë. Autoritetet ofruan shpërblim për informacione dhe hetuan pista të ndryshme, por për dekada çështja mbeti e pazgjidhur. Pas pothuajse 50 vitesh, hetimet u ndërprenë në vitin 2017 pa arritur te një person që mund të dërgohej përpara drejtësisë.
Kthesa erdhi vetëm pas vdekjes së njeriut që sot konsiderohet i dyshuari kryesor.
Sipas Prokurorisë së Mynihut dhe policisë, një dëshmitare dha informacione të reja dhe të konsideruara të besueshme për një burrë që kishte vdekur në vitin 2020. Dëshmitarja tregoi se ky person kishte pasur lidhje të afërta me një të afërm të saj gjatë viteve 1970 dhe se, pas vdekjes së këtij të afërmi, ajo vendosi t’u tregonte autoriteteve atë që dinte.
Informacionet ishin aq të rëndësishme sa çështja u rihap zyrtarisht në prill të vitit 2025. Hetuesit iu rikthyen dosjeve të vjetra, shqyrtuan përsëri materialet e mbledhura ndër vite dhe morën në pyetje persona që e kishin njohur të dyshuarin.
Nga ky hetim doli një element veçanërisht i rëndësishëm për atë që mund të kishte ndodhur në mbrëmjen e 13 shkurtit 1970.
Burri, i cili atëherë ishte 25 vjeç, ndodhej rregullisht në zonën e qendrës hebraike në Reichenbachstrasse. Sipas dëshmisë së re, në mbrëmjen e zjarrit ai kishte qëndruar në një vend nga ku shihej shtëpia e të moshuarve dhe ishte ankuar se “hebrenjtë kanë gjithçka”, ndërsa kishte shprehur dëshirën që t’u vihej zjarri.
Rreth 15 minuta më vonë, ndërtesa ishte në flakë.
Prokuroria sqaron se këto të dhëna mbështeten në deklarimet e dëshmitares, e cila kishte përcjellë atë që i afërmi i saj tashmë i vdekur i kishte treguar për ngjarjen. Sipas autoriteteve, pjesë të dëshmisë janë konfirmuar edhe nga të afërm të tjerë.
Hetuesit më pas shqyrtuan të kaluarën e burrit dhe gjetën një sërë elementesh që, sipas tyre, e përforcojnë dyshimin.
Ai njihej si pjesëtar i mjedisit të ekstremit të djathtë në Mynih dhe persona që e njihnin e kanë përshkruar si antisemit dhe si njeri me një “obsesion ndaj Hitlerit”. Në rini dëgjonte regjistrime të fjalimeve të Adolf Hitlerit dhe kishte ushtruar qitjen pranë Berghof-it, rezidencës malore të Hitlerit në Alpet bavareze.
Ai kishte gjithashtu një histori me eksplozivët. Kur ishte i mitur ishte dënuar për hedhjen në erë të dy kabinave telefonike gjatë viteve 1960. Një ish-drejtues shkolle kishte kujtuar gjithashtu një episod të dhunshëm nga rinia e tij, kur ai kishte nxjerrë një kamë të Rinisë Hitleriane, për të cilën kishte thënë se ia kishte dhuruar i ati.
Të marra së bashku, dëshmia për sjelljen e tij pak përpara zjarrit, prania e tij e zakonshme pranë vendit të sulmit, bindjet e tij antisemite dhe ekstremiste, si dhe e kaluara me eksplozivë, i kanë çuar prokurorët në përfundimin se hetimet e reja “flasin qartë” për përfshirjen e tij në zjarrvënien e vitit 1970.
Autoritetet nuk e kanë bërë publik emrin e tij. Ato kanë theksuar gjithashtu se, sipas ligjit gjerman, një person i vdekur nuk mund të ndiqet penalisht dhe se prezumimi i pafajësisë vazhdon të merret parasysh edhe pas vdekjes. Për këtë arsye, provat e mbledhura nuk do të mund të shqyrtohen dhe testohen në një proces gjyqësor.
Mbetet gjithashtu një pikë që hetuesit nuk kanë mundur ta sqarojnë përfundimisht: nëse 25-vjeçari veproi i vetëm apo kishte persona të tjerë me të. Prokuroria thotë se nuk mund ta përcaktojë me siguri absolute nëse sulmi ishte individual apo i organizuar nga një grup, por hetimi i ri nuk ka zbuluar prova që tregojnë për bashkëpunëtorë.
Pikërisht për këtë arsye, pasi kanë arritur në përfundimin se provat e reja tregojnë qartë drejt të dyshuarit dhe nuk kanë identifikuar persona të tjerë që mund të ndiqen penalisht, Prokuroria dhe policia e Mynihut kanë vendosur ta mbyllin përsëri dosjen.
Kështu, 56 vjet pas natës kur flakët përfshinë qendrën hebraike në Reichenbachstrasse dhe vranë shtatë njerëz që i kishin mbijetuar Holokaustit, autoritetet gjermane thonë se më në fund kanë një përgjigje të fortë se kush mund ta ketë kryer sulmin, por përgjigjja ka ardhur shumë vonë që i dyshuari të përballet me një gjykatë.
