• Kryefaqja
  • Lajme
    • Shqipëria
    • Kosova
    • Bota
  • Aktualitet
    • Drejtësi-Ligj
    • Politikë
    • Ekonomi-Biznes
    • Kronika e zezë
  • Shënim
  • Investigim
  • Rubrika artistike
    • Muzikë
    • Kinema
    • Teatër
    • Letërsi
    • Portret
    • Ku të shkojmë
  • Psikologji
  • Argëtim
    • Satirë
    • Showbiz
    • Lajme rozë
    • Stil jetese
    • Modë
  • Sport
  • Buqetë
    • Video
    • Shkencë-Teknologji
    • Horoskopi
    • Moti
    • Destinacione
    • Foto-Lajm
    • Kursi këmbimit
    • Kuriozitete
Nuk ka të dhëna
Shiko të gjithë rezultatet
  • Kryefaqja
  • Lajme
    • Shqipëria
    • Kosova
    • Bota
  • Aktualitet
    • Drejtësi-Ligj
    • Politikë
    • Ekonomi-Biznes
    • Kronika e zezë
  • Shënim
  • Investigim
  • Rubrika artistike
    • Muzikë
    • Kinema
    • Teatër
    • Letërsi
    • Portret
    • Ku të shkojmë
  • Psikologji
  • Argëtim
    • Satirë
    • Showbiz
    • Lajme rozë
    • Stil jetese
    • Modë
  • Sport
  • Buqetë
    • Video
    • Shkencë-Teknologji
    • Horoskopi
    • Moti
    • Destinacione
    • Foto-Lajm
    • Kursi këmbimit
    • Kuriozitete
Nuk ka të dhëna
Shiko të gjithë rezultatet
Nuk ka të dhëna
Shiko të gjithë rezultatet
Kryefaqja Shkencë-Teknologji

Pse po bie interneti në të gjithë botën? Ekspertët paralajmërojnë se mbahet në këmbë me lidhëse këpucësh dhe çamçakëz

19 Nëntor, 2026
në Shkencë-Teknologji
A A
Pse po bie interneti në të gjithë botën? Ekspertët paralajmërojnë se mbahet në këmbë me lidhëse këpucësh dhe çamçakëz

Foto: Aaron Schwartz/AFP

30
SHIKIME
Share on FacebookShare on Twitter

Ndërprerjet e njëpasnjëshme të sistemeve teknologjike gjatë javës së fundit kanë shkaktuar probleme në fluturimet ajrore, kanë penguar aktivitetin e bizneseve në mbarë botën dhe kanë prekur sisteme të rëndësishme për sigurinë kombëtare. Por ajo që po ndodh nuk duhet të na habisë. Interneti, nga i cili sot varet pothuajse çdo aspekt i jetës moderne, është në të vërtetë një bashkim i ndërlikuar teknologjish të vjetra, programesh të ndërlidhura dhe sistemesh me dobësi të shumta, disa prej të cilave po zbulohen vetëm tani. Dhe inteligjenca artificiale po e bën këtë situatë edhe më të ndërlikuar.

Brishtësia e sistemeve tona dixhitale u shfaq qartë gjatë javës së fundit, kur disa ndërprerje të mëdha, njëra pas tjetrës, shkaktuan probleme në aeroporte, në veprimtarinë e kompanive ndërkombëtare dhe në sisteme të rëndësishme të sigurisë.

Megjithatë, askush nuk duhet të jetë i befasuar.

Interneti nuk është një sistem i vetëm, i ndërtuar sipas një projekti të unifikuar. Ai është një rrjet i gjerë teknologjish, platformash dhe programesh të krijuara në periudha të ndryshme, që funksionojnë së bashku falë lidhjeve të shumta dhe shpesh të ndërlikuara.

Shumë prej këtyre sistemeve janë të vjetruara dhe përmbajnë dobësi të sigurisë, një pjesë e të cilave ende nuk janë identifikuar.

Një karikaturë e njohur e xkcd e ilustron këtë realitet në mënyrë të goditur. Ajo paraqet “të gjithë infrastrukturën moderne dixhitale” si një kullë gjigante, të ngjashme me lojën Jenga, që mbahet në këmbë nga një bllok i vetëm, i hollë dhe vertikal.

Mbi atë bllok shkruhet: “Një projekt që një person i rastësishëm në Nebraska e mirëmban pa marrë asnjë falënderim që prej vitit 2003.”

Ilustrimi është humoristik, por mesazhi i tij është serioz. Pjesë thelbësore të infrastrukturës globale të internetit mund të varen nga teknologji relativisht të panjohura, të zhvilluara shumë vite më parë dhe të mirëmbajtura nga një numër i vogël specialistësh.

Inteligjenca artificiale u ka dhënë studiuesve të sigurisë mundësi shumë më të mëdha për t’i identifikuar këto pika të dobëta dhe për t’i përforcuar ato.

Por të njëjtat mjete janë në dispozicion edhe të aktorëve keqdashës, të cilët mund t’i përdorin për të zbuluar dobësi dhe për të gjetur mënyra për t’i shfrytëzuar.

Kështu ka nisur një garë teknologjike.

Kompanitë dhe qeveritë po përpiqen të zbulojnë dhe korrigjojnë problemet përpara se sulmuesit të arrijnë t’i shfrytëzojnë. Por gjatë këtij procesi, disa kompani duket se po nxitojnë të instalojnë përditësime sigurie që nuk janë testuar mjaftueshëm.

Dhe pikërisht këto përditësime mund të shkaktojnë ndërprerje të reja.

Secili prej incidenteve të mëdha të javës së fundit duket se ka pasur një shkak të ndryshëm. Hetimet teknike kërkojnë kohë dhe ende nuk dihet me saktësi çfarë e shkaktoi secilën ndërprerje.

Të dhënat fillestare duket se përjashtojnë mundësinë e një sulmi të koordinuar.

Megjithatë, incidentet kanë një element të përbashkët: teknologjitë mbi të cilat mbështetet interneti nuk janë ndërtuar për një botë ku sistemet dixhitale janë kaq të ndërlidhura dhe ku kompjuterët mund të zbulojnë e shfrytëzojnë dobësitë më shpejt sesa njerëzit.

“Këto ngjarje nuk më japin aspak besim te qëndrueshmëria e infrastrukturës sonë dixhitale”, deklaron Matthew Green, anëtar i Institutit të Sigurisë së Informacionit në Universitetin Johns Hopkins.

Prandaj, nuk duhet të habitemi nëse ndërprerje të tilla vazhdojnë të përsëriten.

Një nga blloqet e padukshme që mbajnë në këmbë këtë kullë teknologjike është PHP, një gjuhë programimi për të cilën shumica e njerëzve ndoshta nuk kanë dëgjuar kurrë.

Megjithatë, ajo përdoret në rreth 70% të faqeve të internetit në botë.

Gjatë verës, studiues që përdornin agjentë të inteligjencës artificiale zbuluan një mënyrë për të shfrytëzuar një dobësi në PHP, e cila mund t’i lejonte një sulmuesi të lexonte fjalëkalime, të vidhte baza të tëra të dhënash ose të merrte kontrollin e faqeve të internetit.

Dobësia u korrigjua muajin e kaluar.

Por fakti që një teknologji dhjetëravjeçare, e përdorur nga pothuajse tri të katërtat e faqeve të internetit, përmbante një problem kaq serioz tregon përmasat e sfidës me të cilën përballet infrastruktura dixhitale.

“Ne varemi nga kaq shumë gjëra për të cilat as nuk kemi dëgjuar ndonjëherë, por që në prapaskenë mbajnë në funksion shoqërinë”, thotë Stuart Madnick, profesor i sigurisë së teknologjisë së informacionit në Institutin e Teknologjisë të Masaçusetsit (MIT).

“Në këtë kuptim, jemi bërë jashtëzakonisht të cenueshëm ndaj gjërave për të cilat nuk dimë asgjë, derisa diçka shkon keq.”

Për këtë arsye, një krahasim tjetër i përshtatshëm për gjendjen e internetit të sotëm është Titaniku.

Anija gjigante ishte ndërtuar me ndarje të papërshkueshme nga uji, të cilat supozohej se do ta mbronin në rast dëmtimi.

Por ato nuk mundën t’i përballonin pasojat e një aksidenti që tejkaloi edhe skenarët më të këqij të parashikuar nga projektuesit e saj.

Edhe sistemet më të mirëprojektuara mund të dështojnë kur përballen me kërcënime dhe probleme që krijuesit e tyre nuk kishin mundësi t’i imagjinonin në kohën kur i ndërtuan.

Sot, mes këtyre kërcënimeve të reja është edhe inteligjenca artificiale.

Agjentët e inteligjencës artificiale mund të punojnë më shpejt dhe për periudha më të gjata sesa njerëzit. Kjo i bën veçanërisht të dobishëm për zbulimin e dobësive të sigurisë përmes provave dhe gabimeve të përsëritura.

Por shpejtësia me të cilën këto dobësi mund të zbulohen po ushtron presion mbi kompanitë që të reagojnë menjëherë.

Një teori ende e paprovuar, por e përhapur mes ekspertëve të sigurisë, është se seria e ndërprerjeve të fundit mund të lidhet me nxitimin për të korrigjuar dobësitë përpara se ato të shfrytëzohen nga sulmuesit.

Përditësimet e përshpejtuara mund të përmbajnë vetë gabime, duke shkaktuar ndërprerje në funksionimin e sistemeve.

Ndërkohë, agjentët autonomë të inteligjencës artificiale po i mbingarkojnë gjithnjë e më shumë rrjetet me kërkesa trafiku të paprecedenta.

Për shembull, Microsoft deklaroi se sistemet e saj dolën jashtë funksionit për shkak të një ngarkese masive trafiku. Më pas, ato nuk arritën të riktheheshin automatikisht në funksionim për shkak të një gabimi të përfshirë në një përditësim.

Në rastin e Administratës Federale të Aviacionit amerikane (FAA), vlerësimi fillestar i ndërprerjes masive, që shkaktoi pezullimin e fluturimeve në nivel kombëtar, ishte se përditësimi i një pajisjeje rrjeti kishte gjeneruar trafik të gabuar, i cili më pas mbingarkoi sistemet.

Problemet në rrjetin e aviacionit amerikan shkaktuan vonesa dhe anulime të mijëra fluturimeve, duke lënë pasagjerë të shumtë në pritje në aeroporte.

Nuk është e qartë nëse inteligjenca artificiale ishte përgjegjëse për ndonjërin prej këtyre incidenteve.

Megjithatë, këto janë pikërisht llojet e kushteve që po bëhen gjithnjë e më të zakonshme në rrjetet kompjuterike.

Lajmi i mirë, nëse mund të quhet i tillë, është se incidentet e fundit duken të ngjashme për nga natyra e problemeve, por nuk ka tregues të qartë se ato janë pjesë e një sulmi të koordinuar kibernetik nga një kundërshtar i huaj.

Megjithatë, kjo mundësi nuk mund të përjashtohet ende përfundimisht.

Incidentet nuk paraqesin shumicën e karakteristikave që zakonisht shoqërojnë një depërtim masiv në sisteme kompjuterike.

Por lajmi i keq është se mungesa e provave për një sulm kibernetik nuk duhet të na qetësojë.

Nëse sistemet tona janë kaq të cenueshme edhe pa ndërhyrjen e një sulmuesi, çfarë mund të ndodhë nëse dikush përpiqet qëllimisht t’i godasë?

Prandaj, edhe pse ngjarjet e javës së fundit mund të mos jenë befasuese, ato duhet të shërbejnë si një sinjal alarmi.

Disa ekspertë kërkojnë një përpjekje masive dhe të koordinuar për të forcuar infrastrukturën kritike dixhitale.

Sipas tyre, nuk mjafton më të korrigjohen gabimet një nga një, sa herë që shfaqet një problem. Por disa specialistë janë skeptikë se një ndryshim i tillë do të ndodhë.

Problemet teknologjike shfaqen në valë. Ato tërheqin vëmendjen e publikut, krijojnë shqetësim dhe debat, por sapo sistemet rikthehen në funksionim, interesi fillon të zbehet. Dhe problemet themelore mbeten.

Mungesa e burimeve të mjaftueshme për të trajtuar problemin themelor, pra përdorimin e sistemeve të vjetra për t’u përballur me kërcënimet moderne, po rrit rrezikun e një krize edhe më serioze në të ardhmen.

Burimi: CNN

Postimi i mëparshëm

Putin në lëvizje të detyruar: Pse ai mund të ulet me Zelenskyn pas sulmit kirurgjikal që Ukraina kreu mbi urën e Krimesë

Postimi i rradhës

Putin në samitin me Trump dhe Xi Jinping: Rusia, Kina dhe SHBA mund të forcojnë së bashku stabilitetin botëror

Postimi i rradhës
Putin në samitin me Trump dhe Xi Jinping: Rusia, Kina dhe SHBA mund të forcojnë së bashku stabilitetin botëror

Putin në samitin me Trump dhe Xi Jinping: Rusia, Kina dhe SHBA mund të forcojnë së bashku stabilitetin botëror

  • Më të fundit
10 mijë komerdare identike për emigrantët, policia spanjolle dyshon për një operacion të organizuar në kufirin me Marokun

10 mijë komerdare identike për emigrantët, policia spanjolle dyshon për një operacion të organizuar në kufirin me Marokun

22 Nëntor, 2026
Epikuri, filozofi grek: «Është marrëzi që njeriu t’u lutet perëndive për atë që ka fuqinë ta arrijë vetë»

Epikuri, filozofi grek: «Është marrëzi që njeriu t’u lutet perëndive për atë që ka fuqinë ta arrijë vetë»

22 Nëntor, 2026
10 qytetet më të bukura të Danimarkës që ia vlen të vizitohen, përtej Kopenhagës

10 qytetet më të bukura të Danimarkës që ia vlen të vizitohen, përtej Kopenhagës

21 Nëntor, 2026
Inteligjenca artificiale mbingarkon institucionet e BE-së: Efikasiteti i premtuar po përballet me rrezikun e kaosit administrativ

Inteligjenca artificiale mbingarkon institucionet e BE-së: Efikasiteti i premtuar po përballet me rrezikun e kaosit administrativ

21 Nëntor, 2026

Postimet e fundit

10 mijë komerdare identike për emigrantët, policia spanjolle dyshon për një operacion të organizuar në kufirin me Marokun

10 mijë komerdare identike për emigrantët, policia spanjolle dyshon për një operacion të organizuar në kufirin me Marokun

22 Nëntor, 2026
Epikuri, filozofi grek: «Është marrëzi që njeriu t’u lutet perëndive për atë që ka fuqinë ta arrijë vetë»

Epikuri, filozofi grek: «Është marrëzi që njeriu t’u lutet perëndive për atë që ka fuqinë ta arrijë vetë»

22 Nëntor, 2026
10 qytetet më të bukura të Danimarkës që ia vlen të vizitohen, përtej Kopenhagës

10 qytetet më të bukura të Danimarkës që ia vlen të vizitohen, përtej Kopenhagës

21 Nëntor, 2026
Inteligjenca artificiale mbingarkon institucionet e BE-së: Efikasiteti i premtuar po përballet me rrezikun e kaosit administrativ

Inteligjenca artificiale mbingarkon institucionet e BE-së: Efikasiteti i premtuar po përballet me rrezikun e kaosit administrativ

21 Nëntor, 2026

Na ndiqni në

KontrasT.al

KontrasT.al - Është një platformë mediatike që informon dhe argëton ndjekësit në 24/7. Lajmi, ngjarja dhe opinioni vijnë për lexuesit me ngjyra më të qarta - në tablonë e realitetit dhe kontraditave të tij.

Shfleto sipas kategorive

  • Aktualitet
  • Argëtim
  • Bota
  • Destinacione
  • Drejtësi-Ligj
  • Ekonomi-Biznes
  • Foto-Lajm
  • Horoskopi
  • Investigim
  • Kinema
  • Kosova
  • Kronika e zezë
  • Ku të shkojmë
  • Kuriozitete
  • Kursi këmbimit
  • Lajme
  • Lajme rozë
  • Letërsi
  • Misc
  • Modë
  • Moti
  • Muzikë
  • Opinion
  • Politikë
  • Portret
  • Psikologji
  • Rubrika artistike
  • Satirë
  • Shënim
  • Shkencë-Teknologji
  • Showbiz
  • Shqipëria
  • Sport
  • Stil jetese
  • Të tjera
  • Teatër
  • Video

Lajmet më të fundit

10 mijë komerdare identike për emigrantët, policia spanjolle dyshon për një operacion të organizuar në kufirin me Marokun

10 mijë komerdare identike për emigrantët, policia spanjolle dyshon për një operacion të organizuar në kufirin me Marokun

22 Nëntor, 2026
Epikuri, filozofi grek: «Është marrëzi që njeriu t’u lutet perëndive për atë që ka fuqinë ta arrijë vetë»

Epikuri, filozofi grek: «Është marrëzi që njeriu t’u lutet perëndive për atë që ka fuqinë ta arrijë vetë»

22 Nëntor, 2026
  • Rreth nesh
  • Reklamo
  • Politikat e privatësisë
  • Na kontaktoni

© 2025 KontrasT.al - Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Nuk ka të dhëna
Shiko të gjithë rezultatet
  • Kryefaqja
  • Lajme
    • Shqipëria
    • Kosova
    • Bota
  • Aktualitet
    • Drejtësi-Ligj
    • Politikë
    • Ekonomi-Biznes
    • Kronika e zezë
  • Shënim
  • Investigim
  • Rubrika artistike
    • Muzikë
    • Kinema
    • Teatër
    • Letërsi
    • Portret
    • Ku të shkojmë
  • Psikologji
  • Argëtim
    • Satirë
    • Showbiz
    • Lajme rozë
    • Stil jetese
    • Modë
  • Sport
  • Buqetë
    • Video
    • Shkencë-Teknologji
    • Horoskopi
    • Moti
    • Destinacione
    • Foto-Lajm
    • Kursi këmbimit
    • Kuriozitete
  • sq
    • sq
    • en
    • it

© 2025 KontrasT.al - Të gjitha të drejtat e rezervuara.