Sot është pothuajse e pamundur të imagjinohet Turqia pa gotën e vogël karakteristike të çajit, por sipas një analize të Anadolu Agency, kjo traditë nuk është aspak aq e lashtë sa mendojnë shumica e turqve.
Historiania Esra Ansel Derinbay shpjegon se çaji nuk ishte pjesë e jetës së përditshme osmane deri në fundin e shekullit XIX dhe fillimisht konsumohej vetëm nga elitat pranë diplomatëve europianë dhe oborrit perandorak.
Popullarizimi i tij nisi gjatë Luftës së Krimesë (1853–1856), kur mijëra ushtarë britanikë dhe francezë mbërritën në Stamboll, duke krijuar një kërkesë të re për çaj në tregun osman. Fillimisht ai importohej nga Rusia dhe Kina, ndërsa më pas Britania mori kontrollin e tregtisë së çajit në Perandorinë Osmane.
Përpjekjet e para për kultivimin e çajit në Turqi dështuan. Sulltanët Abdulaziz dhe Abdul Hamid II sollën fara nga Japonia dhe eksperimentuan në provinca si Edirne, Bursa dhe Adana, por klima nuk ishte e përshtatshme. Vetëm më vonë u kuptua se rajoni i Detit të Zi lindor kishte kushte ideale, të ngjashme me Batumin në Gjeorgji.
Shpërthimi i vërtetë i çajit erdhi pas krijimit të Republikës Turke, kur furnizimi me kafe u bë gjithnjë e më i vështirë pas humbjes së Jemenit dhe krizave të Luftës së Dytë Botërore. Shteti turk kërkonte një produkt vendas që të zvogëlonte varësinë nga importet dhe të zhvillonte ekonomikisht rajonet e varfra të Rizes.
Në fillim banorët rezistuan, sepse nuk e shihnin vlerën ekonomike të çajit. Por me kalimin e viteve, gjithçka ndryshoi.
“Para çajit kishim misër, lajthi, fruta dhe bagëti. Por kur erdhi çaji, i lamë të gjitha. Çaji na solli rehati të vërtetë”, kujton 71-vjeçarja Vesile Karakas, një nga kultivueset e para në Rize.
Në fund të viteve ’30 dhe gjatë viteve ’40, shteti nisi një fushatë intensive bindjeje fshat më fshat për të përhapur kultivimin e çajit. Fabrika e parë shtetërore u hap në vitin 1947 dhe industria u zgjerua me shpejtësi gjatë dekadave pasuese.
Sot Turqia është prodhuesi i katërt më i madh i çajit në botë dhe një nga konsumatorët më të mëdhenj. Sipas të dhënave zyrtare, 96% e popullsisë pi çaj çdo ditë dhe konsumohen rreth 245 milionë filxhanë në ditë.
“Çaji është pjesë e pandashme e identitetit turk. Çaji i do turmat dhe ne jemi një shoqëri e turmave. Kafenë e pi vetëm, çajin e pi me njerëz”, thotë Seyma Tunc, e cila pranon se pi katër çajnikë në ditë dhe e quan çajin një “varësi”.
Megjithëse brezat e rinj po orientohen gjithnjë e më shumë drejt kafeneve moderne, çaji mbetet simboli më i fortë i mikpritjes turke.
(Burimi: AA)
